Müasir universitet necə olmalıdır?
A A A
11/07/2017
Oxunma sayısı : 13332
Elməddin Hacılı 
Müasir universitet necə olmalıdır?

Təhsil yalnız informasiya yayırsa, onda o illuziyadır.
Beynəlxalq tədqiqatlara görə ali təhsil sektorunun cəmiyyətdəki, iqtisadi quruluşdakı və dəyərlərdəki  rolu baxımından daim əsaslı bir dəyişikliyə məruz qalması təbii haldır. Bu gün dünyada“rəqəmsal əsr”,”3.0 konsepti(yeni nəsil universitetləri)”,”elektron təhsil” kimi yeni anlayışların meydana gəlməsi təhsil sektorunun real tələbatlara uyğunlaşdırılmasına səbəb olan əsas göstəricilər kimi dəyərləndirmək olar. 
Bu yazıda biliklərə əsaslanan iqtisadiyyatda universitetlər – təhsil, tədqiqat və biliklərin kommersiyalaşması missiyasına uyğun fəaliyyət çevrəsinə malik olması kontektsində  gələcək istiqamətləri araşdırmaq üçün beynəlxalq və yerli səviyyədə ali təhsil sahəsinə təsir edən əsas amillərin və Azərbaycan  universitetləri üçün imkanların, çağırışların və təsirlərin tədqiqinə cəhd olunub.Ümumiyyətlə təhsil sektoru digər sektorlar üçün yeni məhsullar, bazarlar yaradır və bununla da həmin sektorların təhsilə olan özünə məxsus tələblər formalaşır. Müasir mərhələdə dünyada bu tələbləri aşağıdakı kimi qruplaşdırılır:
- Bilik əldə etməyin və biliyin demokratikləşdirilməsi
- Bazarların rəqabət qabiliyyəti
- Rəqəmsal texnologiyalar
- Qlobal mobillik
- Sənaye ilə inteqrasiya
- Maliyyə mənbələrinin müxtəlifliyi
- Klassik universitet anlayışında uzaqlaşma və s.
Ölkəmizdə də dövlət təhsil siyasətinin əsaslarınıntəşkil edən “Azərbaycan 2020: gələcəyə baxış” İnkişaf Konsepsiyası, “Azərbaycan Respublikasında təhsilin inkişafı üzrə Dövlət Strategiyası”, həmçinin “Təhsil haqqında” və “Elm haqqında” Azərbaycan Respublikasının qanunları da ölkədə insan kapitalının inkişafı, bilik və innovasiyalara əsaslanan cəmiyyətin qurulması  prioritet istiqamətlər kimi qəbul olunmuşdur.
Amma son illər ərzində Azərbaycan Respublikasında təhsilin inkişafı istiqamətində mühüm nailiyyətlər əldə etsə də, qoşulduğu ali təhsildə Bolonya Bəyannaməsindən irəli gələn başlıca prinsiplərin tətbiqi, təhsil müəssisələrinin müasir informasiya və elmi-metodiki təminatı, dərsliklə təminatın yaxşılaşdırılması, təhsil sənaye əlaqələrinin yaradılması və artırılması, klassik universitet idarəetməsində uzaqlaşma və müasir tələblərə cavab verən  universtetə çevrilmə, maliyyə mənbələrinin şaxələndirilməsi və təhsildə rəqəmsal texnologiyaların tətbiqi istiqamətində bır sıra problemlər öz həllini gözləyir.
 
Kurikulum və tədris materialları. “Azərbaycan Respublikasında təhsilin inkişafı üzrə Dövlət Strategiyası”  ali təhsil  üzrə kurikulumların inkişafı kimi vacib hədəfi əhatə edir. Müasir şərait müxtəlif ixtisaslar üzrə kurikulumların və uyğun olaraq tədris materialları  iqtisadi ölkənin inkişaf məqsədlərinə xidmət edən bilik və bacarıqları, səriştəni aşılayan məzmuna  malik olmasını tələb edir. Azərbaycan universitetlərində bu istiqamətdəki fəaliyyətlərinin təhlili göstərir ki,  ali təhsil  müəssisələrinin kurikulumları və tədris materialları əmək bazarında işçi səriştəsinə olan tələblərlə tam cavab verə bilmir. Bir sıra ixtsasları üzrə ali  təhsil  pilləsində kurikulumların  inkişafı və mövcud tədris materialları iqtisadiyyatın inkişaf dinamikasından geri qalır. 
Tədqiqatlara  görə Azərbaycanda  ali təhsil müəssisələri məzunlarının tərkibi iqtisadiyyatın tələbatları ilə tam uzlaşmır. 25-34 yaş arasında olan  ali təhsilli mütəxəssislərin 67 faizi dövlət sektorunda cəmlənmişdir.  Özəl  sektorda ixtisaslı işçi qüvvəsinin çatışmazlığı problemi yaranmışdır. Ən böyük  kadr çatışmazlığı  xidmət sektorunda və kənd təsərrüfatı sahəsində müşahidə olunur(“Azərbaycan Respublikasında təhsilin inkişafı üzrə Dövlət Strategiyası”). Qeyd olunan problemlərin həllinə həm dövlət,həm kommersiya və qeyri-kommersiya təşkilatlarının birgə fəaliyyəti ilə nail olunmalıdır. 
Eyni zamanada təhsil və kadr  hazırlığı prosesinə, həmçinin kurikulum və tədris materiallarının təkmilləşdirilməsinə işəgötürənlərin cəlb olunması aşağı səviyyədədir. İnkişaf etmiş universitetlərin  kurikulumlarının təhlili göstərir ki, təhsilin məzmunu ilə bağlı başlıca meyillərdən biri təhsil kurikulumlarının ölkənin sosial-iqtisadi inkişaf tələbləri və prioritetləri  ilə sıx əlaqələndirilməsindən ibarətdir. Kurikulumların və tədris materiallarının məzmunu  texnoloji irəliləyişin gətirdiyi yenilikləri nəzərə almaqla daim inkişaf etdirilir ki, bu da müxtəlif təhsil pillələrində spesifik yanaşma tələb edir. Ali təhsil kurikulumunun və tədris materiallarının daimi inkişafı əmək bazarı subyektlərinin tələblərinin sistematik öyrənilməsini vacib edir. Bu proses əmək bazarında iş təklif edən, istər dövlət, istərsə də qeyri-dövlət sektorunda fəaliyyət  göstərən bütün subyektləri ali təhsil prosesində başlıca maraqlı tərəfə çevirmişdir. 

Korporativ məsləhət xidmətləri. İnkişaf etmiş ölkələrdə konsaltinq artıq çoxdan idarəetmənin ayrılmaz tərkib hissəsinə çevrilmişdir.Xüsusi intellektual, elmi-nəzəri və praktik hazırlıq, peşəkarlıq, novatorluq, operativlik, müasir dünya iqtisadiyyatının inkişaf tendensiyalarını, perspektivlərini düzgün qiymətləndirmək, proqnozlaşdırmaq bacarığı tələb edən bu sahə son illər sürətlə genişlənməkdə, böyük nüfuz qazanmaqda, həm də təşkilatçılarına sanballı gəlir gətirməkdədir. Həmin ölkələrin universitetləri bu prosesdə mühüm rol oynayırlar. 

Təəssüf ki, tarix boyu həmişə “məsləhətli don gen olar” düşüncəsini əxlaqi-mənəvi dəyərlər sisteminin bir göstəricisinə çevirmiş Azərbaycanda bu xidmətin mahiyyəti, təşkili forması, əhəmiyyəti lazımınca dəyərləndirilməyib, çox zaman söz olaraq qalıb, əməldə gerçəkləşməyib. Odur ki, bir çox inkişaf etmiş ölkələrin universitetlərində müxtəlif dillərdə konsaltinqə aid xeyli kitablar çap olunub dərsliklərə, ali təhsil proqramlarına salınsa da, Azərbaycanda isə demək olar ki, belə bir təcrübə mövcud deyil.Azərbaycanda azsaylı korporativ məsləhət xidməti göstərən şirkətlər fəaliyyət göstərsə də, ali təhsil müəsissələrində bu fəaliyyət yox səviyyəsindədir.  
Fikirimzcə, Azərbaycanda konsaltinq xidmətləri bazarının inkişaf etməsində universtetlər də  yüksək səy göstərilməlidir. Azərbaycanın təhsillə bağlı qanunvericilik aktlarında və təhsil siyasəti sənədlərində, eyni zamanda universtetlərin özlərinin nizamnamələrində onlara korporativ məsləhət xidmətləri göstərmək imkanları verilsə də, universitetlərin bu istqamətdə bacarıqları və təcrübəsiz olması həmin qanun və siyasətin praktiki icrasını mümükünsüz edir. Qanunvericlik və universitelərin nizamnamələri onların korporativ msəlhət xidmətlərində də  vəsait əldə etmək imkanı versə də, Azərbaycan universitetlərinin indiyə qədər büdcələri dövlət vəasiti və təhsil haqqları əsasında formalaşır. Amma araşdırmalara görə inkişaf etmiş müasir univeritetlərin  büdcələrinin formalaşmasında təhsil haqları yanaşı korporativ məsləhət xidmətlərindən gələn gəlirlər də xüsusi rol oynayır. Azərbaycan universtetləri həmin  universitetlərinin bu sahədəki təcrübəsində yaralanmalıdır. Qeyd olunan problemlərin həlli baxımından ali təhsil müəsissələrinin korporativ məsləhət göstərməsi və müvafiq olaraq təlim materiallarını hazırlamasını da aktual edir. 
Sonda qeyd edək ki, yeni mərhələdə Azərbaycan universitetlərinin  idarəetmə fəlsəfəsində baş verən dəyişikliklər və bir sıra universitetlərin publik hüquqi şəxslərə çevrilməsi yuxarıda qeyd olunan problemlərin həlli istiqamətində əhəmiyyətli bir vasitə olacaqdır.  

ŞƏRHLƏR
XƏBƏRLƏR
Əlilliyi olan şəxslərin turları davam edir-FOTOLAR - 19 / 07 / 2018 16:06
QHT sədrinin müavini millət vəkillərinə səsləndi - Təcili - 19 / 07 / 2018 09:05
Hansı QHT-lərin sosial xidmət mərkəzləri var - Siyahı - 18 / 07 / 2018 20:22
Mühasibat uçotu üzrə mövcud tədris proqramlarının təkmilləşdirilməsi ilə bağlı ekspertlər tərəfindən təqdim olunan təkliflərin müzakirəsi keçirilib - 18 / 07 / 2018 19:06
"Yay məktəbi"nin iştirakçıları "AccessBank"ın fəaliyyəti ilə tanış olublar - 18 / 07 / 2018 18:48
Sumqayıt şəhərində yaradılmış İcma Əsaslı Sosial Reabilitasiya Mərkəzi fəaliyyətini uğurla davam etdirir - 18 / 07 / 2018 18:43
Millət vəkili Azay Quliyev İctimai Televiziyanın “Diqqət Mərkəzi” verilişinin qonağı olub - Video - 18 / 07 / 2018 10:22
Şuranın dəstəyi ilə QHT TV-nin Xəbərlər blokunun növbəti buraxılışı hazırlanıb - Video - 18 / 07 / 2018 09:20
"Ölkədə ən çox problemlərdən danışan prezident İlham Əliyevdir" - 17 / 07 / 2018 20:23
“Qarabağ dünən və bugün” mövzusunda ictimai müzakirələr Macarstan səfirliyində davam etdi - 17 / 07 / 2018 18:20
Anfisa Zinyeddin: “Reproduktiv sağlamlıq sahəsində problemlərin aradan qaldırılması üçün, əhalinin bu məsələyə daha məsuliyyətli yanaşması vacıbdir” - 17 / 07 / 2018 08:20
Şuranın dəstəyi ilə “Sahibkar saatı” verilişi hazırlanıb - Videolar - 16 / 07 / 2018 19:23
"Loqos" un Müdafiə Nazirliyi ilə qarşılıqlı əməkdaşlığı davam edir. - 16 / 07 / 2018 13:13
Əlillər Cəmiyyəti əlilliyi olan şəxslər arasında özünüməşğulluq proqramlarından yararlanma imkanları mövzusunda tədbir keçirib - 16 / 07 / 2018 07:23
Şuranın dəstəyi ilə "Azərbaycanda sahibkarlığın inkişafı üçün hansı güzəştlər nəzərdə tutulub?" adlı videoçarx hazırlanıb - 15 / 07 / 2018 13:58
London evində əlilliyi olan şəxslərin övladları üçün tədbir təşkil edildi - 15 / 07 / 2018 13:35
“Qadın və uşaq hüquqlarının təbliğində ictimai rolun artırılması“ lahiyəsi davam edir - 15 / 07 / 2018 08:58
Şuranın dəstəyi ilə "Sahibkar saatı" verilişinin 5-ci buraxılışı hazırlanıb - 14 / 07 / 2018 20:23
Ailə ənənələri mövzusunda sosioloji araşdırmalar layihəsi yekunlaşdı - 14 / 07 / 2018 19:29
"Təxribatları təşkil edən qüvvələr bilirdilər ki..." - Sahib Məmmədov - 14 / 07 / 2018 19:25
QHT sədri: Ölkə vətəndaşlarının çətin anlarda öz dövlət başçısının yanında olması bir daha xalq-iqtidar birliyinin bariz göstərici oldu - 13 / 07 / 2018 19:17
OXU Akademiyası sizi Yay Məktəbinə dəvət edir - 13 / 07 / 2018 11:45
Cənub bölgəsində prezidentin fərmanına ictimai dəstək verildi - 13 / 07 / 2018 10:35
Rufiz Qonaqov: NATO Sammitinin yekun sənədi Ermənistanın işğalçı siyasətini iflasa uğratdı - 13 / 07 / 2018 10:10
Əliyevadan göstəriş: yüzlərlə tələbənin diplomu... -Video - 13 / 07 / 2018 09:02
Azərbaycan konstitusion, hüququn aliliyini əsas götürmüş dünyəvi bir dövlətdir - 13 / 07 / 2018 06:54
QHT sədri: “Törədilən qanlı olaylar Azərbaycan dövlətçiliyinə qarşı qəsdir” - 13 / 07 / 2018 06:17
Müharibədən zərər çəkmiş uşaqlar haqqında - 12 / 07 / 2018 18:40
Məktəb psixoloqlarının bilik və bacarıqlarının artırılması üçün təlim keçirilib. - 12 / 07 / 2018 13:41
QHT Yevlaxda seminar keçirib - 12 / 07 / 2018 13:33