Müasir universitet necə olmalıdır?
A A A
11/07/2017
Oxunma sayısı : 15640
Elməddin Hacılı 
Müasir universitet necə olmalıdır?

Təhsil yalnız informasiya yayırsa, onda o illuziyadır.
Beynəlxalq tədqiqatlara görə ali təhsil sektorunun cəmiyyətdəki, iqtisadi quruluşdakı və dəyərlərdəki  rolu baxımından daim əsaslı bir dəyişikliyə məruz qalması təbii haldır. Bu gün dünyada“rəqəmsal əsr”,”3.0 konsepti(yeni nəsil universitetləri)”,”elektron təhsil” kimi yeni anlayışların meydana gəlməsi təhsil sektorunun real tələbatlara uyğunlaşdırılmasına səbəb olan əsas göstəricilər kimi dəyərləndirmək olar. 
Bu yazıda biliklərə əsaslanan iqtisadiyyatda universitetlər – təhsil, tədqiqat və biliklərin kommersiyalaşması missiyasına uyğun fəaliyyət çevrəsinə malik olması kontektsində  gələcək istiqamətləri araşdırmaq üçün beynəlxalq və yerli səviyyədə ali təhsil sahəsinə təsir edən əsas amillərin və Azərbaycan  universitetləri üçün imkanların, çağırışların və təsirlərin tədqiqinə cəhd olunub.Ümumiyyətlə təhsil sektoru digər sektorlar üçün yeni məhsullar, bazarlar yaradır və bununla da həmin sektorların təhsilə olan özünə məxsus tələblər formalaşır. Müasir mərhələdə dünyada bu tələbləri aşağıdakı kimi qruplaşdırılır:
- Bilik əldə etməyin və biliyin demokratikləşdirilməsi
- Bazarların rəqabət qabiliyyəti
- Rəqəmsal texnologiyalar
- Qlobal mobillik
- Sənaye ilə inteqrasiya
- Maliyyə mənbələrinin müxtəlifliyi
- Klassik universitet anlayışında uzaqlaşma və s.
Ölkəmizdə də dövlət təhsil siyasətinin əsaslarınıntəşkil edən “Azərbaycan 2020: gələcəyə baxış” İnkişaf Konsepsiyası, “Azərbaycan Respublikasında təhsilin inkişafı üzrə Dövlət Strategiyası”, həmçinin “Təhsil haqqında” və “Elm haqqında” Azərbaycan Respublikasının qanunları da ölkədə insan kapitalının inkişafı, bilik və innovasiyalara əsaslanan cəmiyyətin qurulması  prioritet istiqamətlər kimi qəbul olunmuşdur.
Amma son illər ərzində Azərbaycan Respublikasında təhsilin inkişafı istiqamətində mühüm nailiyyətlər əldə etsə də, qoşulduğu ali təhsildə Bolonya Bəyannaməsindən irəli gələn başlıca prinsiplərin tətbiqi, təhsil müəssisələrinin müasir informasiya və elmi-metodiki təminatı, dərsliklə təminatın yaxşılaşdırılması, təhsil sənaye əlaqələrinin yaradılması və artırılması, klassik universitet idarəetməsində uzaqlaşma və müasir tələblərə cavab verən  universtetə çevrilmə, maliyyə mənbələrinin şaxələndirilməsi və təhsildə rəqəmsal texnologiyaların tətbiqi istiqamətində bır sıra problemlər öz həllini gözləyir.
 
Kurikulum və tədris materialları. “Azərbaycan Respublikasında təhsilin inkişafı üzrə Dövlət Strategiyası”  ali təhsil  üzrə kurikulumların inkişafı kimi vacib hədəfi əhatə edir. Müasir şərait müxtəlif ixtisaslar üzrə kurikulumların və uyğun olaraq tədris materialları  iqtisadi ölkənin inkişaf məqsədlərinə xidmət edən bilik və bacarıqları, səriştəni aşılayan məzmuna  malik olmasını tələb edir. Azərbaycan universitetlərində bu istiqamətdəki fəaliyyətlərinin təhlili göstərir ki,  ali təhsil  müəssisələrinin kurikulumları və tədris materialları əmək bazarında işçi səriştəsinə olan tələblərlə tam cavab verə bilmir. Bir sıra ixtsasları üzrə ali  təhsil  pilləsində kurikulumların  inkişafı və mövcud tədris materialları iqtisadiyyatın inkişaf dinamikasından geri qalır. 
Tədqiqatlara  görə Azərbaycanda  ali təhsil müəssisələri məzunlarının tərkibi iqtisadiyyatın tələbatları ilə tam uzlaşmır. 25-34 yaş arasında olan  ali təhsilli mütəxəssislərin 67 faizi dövlət sektorunda cəmlənmişdir.  Özəl  sektorda ixtisaslı işçi qüvvəsinin çatışmazlığı problemi yaranmışdır. Ən böyük  kadr çatışmazlığı  xidmət sektorunda və kənd təsərrüfatı sahəsində müşahidə olunur(“Azərbaycan Respublikasında təhsilin inkişafı üzrə Dövlət Strategiyası”). Qeyd olunan problemlərin həllinə həm dövlət,həm kommersiya və qeyri-kommersiya təşkilatlarının birgə fəaliyyəti ilə nail olunmalıdır. 
Eyni zamanada təhsil və kadr  hazırlığı prosesinə, həmçinin kurikulum və tədris materiallarının təkmilləşdirilməsinə işəgötürənlərin cəlb olunması aşağı səviyyədədir. İnkişaf etmiş universitetlərin  kurikulumlarının təhlili göstərir ki, təhsilin məzmunu ilə bağlı başlıca meyillərdən biri təhsil kurikulumlarının ölkənin sosial-iqtisadi inkişaf tələbləri və prioritetləri  ilə sıx əlaqələndirilməsindən ibarətdir. Kurikulumların və tədris materiallarının məzmunu  texnoloji irəliləyişin gətirdiyi yenilikləri nəzərə almaqla daim inkişaf etdirilir ki, bu da müxtəlif təhsil pillələrində spesifik yanaşma tələb edir. Ali təhsil kurikulumunun və tədris materiallarının daimi inkişafı əmək bazarı subyektlərinin tələblərinin sistematik öyrənilməsini vacib edir. Bu proses əmək bazarında iş təklif edən, istər dövlət, istərsə də qeyri-dövlət sektorunda fəaliyyət  göstərən bütün subyektləri ali təhsil prosesində başlıca maraqlı tərəfə çevirmişdir. 

Korporativ məsləhət xidmətləri. İnkişaf etmiş ölkələrdə konsaltinq artıq çoxdan idarəetmənin ayrılmaz tərkib hissəsinə çevrilmişdir.Xüsusi intellektual, elmi-nəzəri və praktik hazırlıq, peşəkarlıq, novatorluq, operativlik, müasir dünya iqtisadiyyatının inkişaf tendensiyalarını, perspektivlərini düzgün qiymətləndirmək, proqnozlaşdırmaq bacarığı tələb edən bu sahə son illər sürətlə genişlənməkdə, böyük nüfuz qazanmaqda, həm də təşkilatçılarına sanballı gəlir gətirməkdədir. Həmin ölkələrin universitetləri bu prosesdə mühüm rol oynayırlar. 

Təəssüf ki, tarix boyu həmişə “məsləhətli don gen olar” düşüncəsini əxlaqi-mənəvi dəyərlər sisteminin bir göstəricisinə çevirmiş Azərbaycanda bu xidmətin mahiyyəti, təşkili forması, əhəmiyyəti lazımınca dəyərləndirilməyib, çox zaman söz olaraq qalıb, əməldə gerçəkləşməyib. Odur ki, bir çox inkişaf etmiş ölkələrin universitetlərində müxtəlif dillərdə konsaltinqə aid xeyli kitablar çap olunub dərsliklərə, ali təhsil proqramlarına salınsa da, Azərbaycanda isə demək olar ki, belə bir təcrübə mövcud deyil.Azərbaycanda azsaylı korporativ məsləhət xidməti göstərən şirkətlər fəaliyyət göstərsə də, ali təhsil müəsissələrində bu fəaliyyət yox səviyyəsindədir.  
Fikirimzcə, Azərbaycanda konsaltinq xidmətləri bazarının inkişaf etməsində universtetlər də  yüksək səy göstərilməlidir. Azərbaycanın təhsillə bağlı qanunvericilik aktlarında və təhsil siyasəti sənədlərində, eyni zamanda universtetlərin özlərinin nizamnamələrində onlara korporativ məsləhət xidmətləri göstərmək imkanları verilsə də, universitetlərin bu istqamətdə bacarıqları və təcrübəsiz olması həmin qanun və siyasətin praktiki icrasını mümükünsüz edir. Qanunvericlik və universitelərin nizamnamələri onların korporativ msəlhət xidmətlərində də  vəsait əldə etmək imkanı versə də, Azərbaycan universitetlərinin indiyə qədər büdcələri dövlət vəasiti və təhsil haqqları əsasında formalaşır. Amma araşdırmalara görə inkişaf etmiş müasir univeritetlərin  büdcələrinin formalaşmasında təhsil haqları yanaşı korporativ məsləhət xidmətlərindən gələn gəlirlər də xüsusi rol oynayır. Azərbaycan universtetləri həmin  universitetlərinin bu sahədəki təcrübəsində yaralanmalıdır. Qeyd olunan problemlərin həlli baxımından ali təhsil müəsissələrinin korporativ məsləhət göstərməsi və müvafiq olaraq təlim materiallarını hazırlamasını da aktual edir. 
Sonda qeyd edək ki, yeni mərhələdə Azərbaycan universitetlərinin  idarəetmə fəlsəfəsində baş verən dəyişikliklər və bir sıra universitetlərin publik hüquqi şəxslərə çevrilməsi yuxarıda qeyd olunan problemlərin həlli istiqamətində əhəmiyyətli bir vasitə olacaqdır.  

ŞƏRHLƏR
XƏBƏRLƏR
Azərbaycanda avtoritar ailə modelinin demokratik ailə modelinə çevrilməsi prosesi gedir - 19 / 10 / 2018 17:20
Şura 2019-cu il qrant müsabiqəsinin mövzularını təsdiq edib - 19 / 10 / 2018 17:10
“Vicdanlı işəgötürənlərin vergi və sosial ödəmə yükü artırılır” – QHT sədri - 19 / 10 / 2018 16:59
Şuranın dəstəyilə QHT TV-nin Xəbərlər Blokunun 14-cü buraxılışı hazırlanıb - Video - 19 / 10 / 2018 07:21
Bakı QHT Resurs və Təlim Mərkəzi QHT-lərin xidmətindədir - 19 / 10 / 2018 06:52
“Loqos”da növbəti dəfə “Layihələrin yazılması və idarə edilməsi” adlı təlimlər keçirilib. - 19 / 10 / 2018 06:45
ADPU-da “Layihələrin yazılması və idarə edilmə si” adlı təlim keçirilib. - 19 / 10 / 2018 06:42
"İşğal altında olan maddi və mənəvi abidələrin Bakıda və regionlarda təbliği" adlı tədbir keçirildi - 18 / 10 / 2018 20:05
Ucarda Şuranın fəaliyyətinin 10 illiyinə həsr olunan ictimai müzakirə keçirilib - 18 / 10 / 2018 15:41
Şuranın 10 illik yubileyi ilə bağlı fərqli statistik video-çarx - 18 / 10 / 2018 13:01
Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının 30 illik yubileyinə dəvət olunmuş nümayəndə heyəti ilə görüş olub - 18 / 10 / 2018 12:20
Layihənin yekun tədbiri keçirilib - 18 / 10 / 2018 03:06
Rəsul Quliyevin fərdi sərgisi - "Mən görürəm" - 17 / 10 / 2018 21:27
"Kəlbəcərdə yeni qəsəbə salınması Cenevrə Konvensiyasına ziddir" - Sahib Məmmədov - 17 / 10 / 2018 18:39
Azay Quliyev QHT sədrinin vəfatı ilə əlaqədar başsağlığı verdi - 17 / 10 / 2018 14:24
“11 000 manat bütün şəhid ailələrinə verilməlidir“ - 17 / 10 / 2018 13:13
Bakıda “Müasir dünyada təhlükəsizlik: qlobal və regional çağrışlar” mövzusunda beynəlxalq konfrans keçirmişdir - 17 / 10 / 2018 13:06
Şəmkirdə Şuranın fəaliyyətinin 10 illiyinə həsr olunan ictimai müzakirə keçirilib - 17 / 10 / 2018 11:48
Qarabağla ürəyi döyünən mərd, cəsur fədakar bir oğlu itirdik - 16 / 10 / 2018 19:55
“Photo magic of stars” fotosərgisi - 16 / 10 / 2018 19:13
Şuranın dəstəyilə hazırlanan “Yüksəlişin sirri” sənədli filmi təqdim olunub - 16 / 10 / 2018 18:34
Respublika Veteranlar Təşkilatının yaradılmasının 30 illik yubileyi qeyd olunub - 16 / 10 / 2018 13:59
“Loqos” da Üsküdar Universitetinin təqdimatı keçirilib. - 16 / 10 / 2018 12:24
Şuranın dəstəyilə “Mirzə Ələkbər Sabir virtual muzeyi” ingilis və rus dillərində təqdim olunub - 16 / 10 / 2018 00:20
Azay Quliyev: Son 15 ildə Prezident İlham Əliyev Azərbaycanı regionun ən güclü və münbit ölkəsinə çevirdi - 15 / 10 / 2018 17:13
Şuranın 10 illiyi və regionların inkişafında QHT-lərin rolu mövzusunda Şəkidə ictimai müzakirə keçirilib - Foto - 15 / 10 / 2018 17:05
“Nəsillərə örnək ömür” adlı tədbir keçirilib. - 15 / 10 / 2018 08:44
Məcburi köçkünlərin sosial vəziyyətinin qiymətləndirilməsinin nəticələrinə dair yekun tədbir keçirilib - 15 / 10 / 2018 05:42
Azay Quliyev: “Erməni Frankofoniyası” təkcə bəşəri dəyərlərin aşağılanması və ironiyası deyil, həm də bir nonsensdir - 14 / 10 / 2018 20:46
Şuranın dəstəyilə hazırlanan “Yüksəlişin sirri” sənədli filminin təqdimatı keçiriləcək - Video - 14 / 10 / 2018 14:39