Müasir universitet necə olmalıdır?
A A A
11/07/2017
Oxunma sayısı : 8566
Elməddin Hacılı 
Müasir universitet necə olmalıdır?

Təhsil yalnız informasiya yayırsa, onda o illuziyadır.
Beynəlxalq tədqiqatlara görə ali təhsil sektorunun cəmiyyətdəki, iqtisadi quruluşdakı və dəyərlərdəki  rolu baxımından daim əsaslı bir dəyişikliyə məruz qalması təbii haldır. Bu gün dünyada“rəqəmsal əsr”,”3.0 konsepti(yeni nəsil universitetləri)”,”elektron təhsil” kimi yeni anlayışların meydana gəlməsi təhsil sektorunun real tələbatlara uyğunlaşdırılmasına səbəb olan əsas göstəricilər kimi dəyərləndirmək olar. 
Bu yazıda biliklərə əsaslanan iqtisadiyyatda universitetlər – təhsil, tədqiqat və biliklərin kommersiyalaşması missiyasına uyğun fəaliyyət çevrəsinə malik olması kontektsində  gələcək istiqamətləri araşdırmaq üçün beynəlxalq və yerli səviyyədə ali təhsil sahəsinə təsir edən əsas amillərin və Azərbaycan  universitetləri üçün imkanların, çağırışların və təsirlərin tədqiqinə cəhd olunub.Ümumiyyətlə təhsil sektoru digər sektorlar üçün yeni məhsullar, bazarlar yaradır və bununla da həmin sektorların təhsilə olan özünə məxsus tələblər formalaşır. Müasir mərhələdə dünyada bu tələbləri aşağıdakı kimi qruplaşdırılır:
- Bilik əldə etməyin və biliyin demokratikləşdirilməsi
- Bazarların rəqabət qabiliyyəti
- Rəqəmsal texnologiyalar
- Qlobal mobillik
- Sənaye ilə inteqrasiya
- Maliyyə mənbələrinin müxtəlifliyi
- Klassik universitet anlayışında uzaqlaşma və s.
Ölkəmizdə də dövlət təhsil siyasətinin əsaslarınıntəşkil edən “Azərbaycan 2020: gələcəyə baxış” İnkişaf Konsepsiyası, “Azərbaycan Respublikasında təhsilin inkişafı üzrə Dövlət Strategiyası”, həmçinin “Təhsil haqqında” və “Elm haqqında” Azərbaycan Respublikasının qanunları da ölkədə insan kapitalının inkişafı, bilik və innovasiyalara əsaslanan cəmiyyətin qurulması  prioritet istiqamətlər kimi qəbul olunmuşdur.
Amma son illər ərzində Azərbaycan Respublikasında təhsilin inkişafı istiqamətində mühüm nailiyyətlər əldə etsə də, qoşulduğu ali təhsildə Bolonya Bəyannaməsindən irəli gələn başlıca prinsiplərin tətbiqi, təhsil müəssisələrinin müasir informasiya və elmi-metodiki təminatı, dərsliklə təminatın yaxşılaşdırılması, təhsil sənaye əlaqələrinin yaradılması və artırılması, klassik universitet idarəetməsində uzaqlaşma və müasir tələblərə cavab verən  universtetə çevrilmə, maliyyə mənbələrinin şaxələndirilməsi və təhsildə rəqəmsal texnologiyaların tətbiqi istiqamətində bır sıra problemlər öz həllini gözləyir.
 
Kurikulum və tədris materialları. “Azərbaycan Respublikasında təhsilin inkişafı üzrə Dövlət Strategiyası”  ali təhsil  üzrə kurikulumların inkişafı kimi vacib hədəfi əhatə edir. Müasir şərait müxtəlif ixtisaslar üzrə kurikulumların və uyğun olaraq tədris materialları  iqtisadi ölkənin inkişaf məqsədlərinə xidmət edən bilik və bacarıqları, səriştəni aşılayan məzmuna  malik olmasını tələb edir. Azərbaycan universitetlərində bu istiqamətdəki fəaliyyətlərinin təhlili göstərir ki,  ali təhsil  müəssisələrinin kurikulumları və tədris materialları əmək bazarında işçi səriştəsinə olan tələblərlə tam cavab verə bilmir. Bir sıra ixtsasları üzrə ali  təhsil  pilləsində kurikulumların  inkişafı və mövcud tədris materialları iqtisadiyyatın inkişaf dinamikasından geri qalır. 
Tədqiqatlara  görə Azərbaycanda  ali təhsil müəssisələri məzunlarının tərkibi iqtisadiyyatın tələbatları ilə tam uzlaşmır. 25-34 yaş arasında olan  ali təhsilli mütəxəssislərin 67 faizi dövlət sektorunda cəmlənmişdir.  Özəl  sektorda ixtisaslı işçi qüvvəsinin çatışmazlığı problemi yaranmışdır. Ən böyük  kadr çatışmazlığı  xidmət sektorunda və kənd təsərrüfatı sahəsində müşahidə olunur(“Azərbaycan Respublikasında təhsilin inkişafı üzrə Dövlət Strategiyası”). Qeyd olunan problemlərin həllinə həm dövlət,həm kommersiya və qeyri-kommersiya təşkilatlarının birgə fəaliyyəti ilə nail olunmalıdır. 
Eyni zamanada təhsil və kadr  hazırlığı prosesinə, həmçinin kurikulum və tədris materiallarının təkmilləşdirilməsinə işəgötürənlərin cəlb olunması aşağı səviyyədədir. İnkişaf etmiş universitetlərin  kurikulumlarının təhlili göstərir ki, təhsilin məzmunu ilə bağlı başlıca meyillərdən biri təhsil kurikulumlarının ölkənin sosial-iqtisadi inkişaf tələbləri və prioritetləri  ilə sıx əlaqələndirilməsindən ibarətdir. Kurikulumların və tədris materiallarının məzmunu  texnoloji irəliləyişin gətirdiyi yenilikləri nəzərə almaqla daim inkişaf etdirilir ki, bu da müxtəlif təhsil pillələrində spesifik yanaşma tələb edir. Ali təhsil kurikulumunun və tədris materiallarının daimi inkişafı əmək bazarı subyektlərinin tələblərinin sistematik öyrənilməsini vacib edir. Bu proses əmək bazarında iş təklif edən, istər dövlət, istərsə də qeyri-dövlət sektorunda fəaliyyət  göstərən bütün subyektləri ali təhsil prosesində başlıca maraqlı tərəfə çevirmişdir. 

Korporativ məsləhət xidmətləri. İnkişaf etmiş ölkələrdə konsaltinq artıq çoxdan idarəetmənin ayrılmaz tərkib hissəsinə çevrilmişdir.Xüsusi intellektual, elmi-nəzəri və praktik hazırlıq, peşəkarlıq, novatorluq, operativlik, müasir dünya iqtisadiyyatının inkişaf tendensiyalarını, perspektivlərini düzgün qiymətləndirmək, proqnozlaşdırmaq bacarığı tələb edən bu sahə son illər sürətlə genişlənməkdə, böyük nüfuz qazanmaqda, həm də təşkilatçılarına sanballı gəlir gətirməkdədir. Həmin ölkələrin universitetləri bu prosesdə mühüm rol oynayırlar. 

Təəssüf ki, tarix boyu həmişə “məsləhətli don gen olar” düşüncəsini əxlaqi-mənəvi dəyərlər sisteminin bir göstəricisinə çevirmiş Azərbaycanda bu xidmətin mahiyyəti, təşkili forması, əhəmiyyəti lazımınca dəyərləndirilməyib, çox zaman söz olaraq qalıb, əməldə gerçəkləşməyib. Odur ki, bir çox inkişaf etmiş ölkələrin universitetlərində müxtəlif dillərdə konsaltinqə aid xeyli kitablar çap olunub dərsliklərə, ali təhsil proqramlarına salınsa da, Azərbaycanda isə demək olar ki, belə bir təcrübə mövcud deyil.Azərbaycanda azsaylı korporativ məsləhət xidməti göstərən şirkətlər fəaliyyət göstərsə də, ali təhsil müəsissələrində bu fəaliyyət yox səviyyəsindədir.  
Fikirimzcə, Azərbaycanda konsaltinq xidmətləri bazarının inkişaf etməsində universtetlər də  yüksək səy göstərilməlidir. Azərbaycanın təhsillə bağlı qanunvericilik aktlarında və təhsil siyasəti sənədlərində, eyni zamanda universtetlərin özlərinin nizamnamələrində onlara korporativ məsləhət xidmətləri göstərmək imkanları verilsə də, universitetlərin bu istqamətdə bacarıqları və təcrübəsiz olması həmin qanun və siyasətin praktiki icrasını mümükünsüz edir. Qanunvericlik və universitelərin nizamnamələri onların korporativ msəlhət xidmətlərində də  vəsait əldə etmək imkanı versə də, Azərbaycan universitetlərinin indiyə qədər büdcələri dövlət vəasiti və təhsil haqqları əsasında formalaşır. Amma araşdırmalara görə inkişaf etmiş müasir univeritetlərin  büdcələrinin formalaşmasında təhsil haqları yanaşı korporativ məsləhət xidmətlərindən gələn gəlirlər də xüsusi rol oynayır. Azərbaycan universtetləri həmin  universitetlərinin bu sahədəki təcrübəsində yaralanmalıdır. Qeyd olunan problemlərin həlli baxımından ali təhsil müəsissələrinin korporativ məsləhət göstərməsi və müvafiq olaraq təlim materiallarını hazırlamasını da aktual edir. 
Sonda qeyd edək ki, yeni mərhələdə Azərbaycan universitetlərinin  idarəetmə fəlsəfəsində baş verən dəyişikliklər və bir sıra universitetlərin publik hüquqi şəxslərə çevrilməsi yuxarıda qeyd olunan problemlərin həlli istiqamətində əhəmiyyətli bir vasitə olacaqdır.  

ŞƏRHLƏR
XƏBƏRLƏR
Bəzi beynəlxalq təşkilatlar öz siyasi maraqları naminə Azərbaycana qarşı qərəzli bəyanatlar verməyə öyrəşiblər - 16 / 01 / 2018 22:48
"Müstəqil Azərbaycanın tarixində - 20 yanvar” mövzusuna həsr olunmuş tədbir keçiriləcək - 16 / 01 / 2018 19:48
"Eşşək" damğası - Ceyhun Musaoğlu yazır - 16 / 01 / 2018 19:42
QHT "Odlar Yurdu" Milli Mükafatına layiq görülüb. - 16 / 01 / 2018 19:33
Qrant müsabiqəsinin nəticələri açıqlandı - Qalib layihələrin siyahısı - 16 / 01 / 2018 18:46
Diqqət: Qrant müsabiqəsi elanı - 16 / 01 / 2018 18:40
Qərbin "demokratik institutları" dəyişməz ampluadadır - 16 / 01 / 2018 17:46
“Mətbuat xidmətlərinin rəhbərləri süddən çıxmış qaşıq deyillər” – Seymur Verdizadə - 16 / 01 / 2018 10:34
Türk dünyası jurnalistlərin Zirvə görüşü keçirilib - 16 / 01 / 2018 10:26
"Yayım" Assosiasiyası "Yeni nəşrlər” layihəsinə start verir! - 15 / 01 / 2018 16:56
"Qadın Təşəbbüsü və Sosial Problemlərin Həllinə Yardım" İctimai Birliyinin illik hesabatı. - 15 / 01 / 2018 16:45
Azərbaycanda və xaricdəki xanım QHT rəhbərlərinin ilk dəfə virtual görüşü olub - 15 / 01 / 2018 16:30
Sahib Məmmədov minnətdarlıq sertifikatı ilə təltif edilib - Dünya Bankının "Doing Business" layihəsi tərəfindən - 15 / 01 / 2018 07:23
Xəlil Rzanın təhqir olunmasına etiraz: "Ola bilsin ki, bu statusu yazanda sərxoş olub..." - 14 / 01 / 2018 20:33
Gənclər biomüxtəliflik və ətraf mühitlə praktiki olaraq tanış olacaqlar - 14 / 01 / 2018 15:41
Əli Həsənov: ATƏT-in media azadlığı ofisi və onunla həmrəy olan maraqlı dairələr öz mövqeyində daha balanslı, obyektiv olmalı və Azərbaycana qarşı tendensioz yanaşmaya yol verməməlidirlər - 13 / 01 / 2018 17:51
"Qaçqın və məcburi köçkünlərin, əhalinin sosial cəhətdən qayğıya ehtiyacı olan təbəqələrinin problemlərinin həlli ilə bağlı" nələr etməli… - 13 / 01 / 2018 08:45
“Böyüməyən uşaqlar”a daha bir ölkədə təqdimat keçiriləcək - 12 / 01 / 2018 17:58
“QHT Məktəbi”nin qış təlimlərinə qəbul başladı - 12 / 01 / 2018 15:16
MQF-nin təşəbbüsü ilə Azərbaycan Tibb Universitetində Anatomiya Muzeyinin təqdimatı keçirilib - 12 / 01 / 2018 15:10
Emin Həsənli: “2018-ci ilin “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti İli” elan edilməsi haqqında sərəncam tarixi bir hadisədir” - 12 / 01 / 2018 15:06
Maliyyə Nazirliyi QHT-lərə müraciət edib - 12 / 01 / 2018 14:54
Respublika Veteranlar Təşkilatında Dəyanət Səlimxanlının “İlahi Nur” kiatbının təqdimat mərasimi keçirilib - 12 / 01 / 2018 14:53
QHT -də “Könüllü necə olmalıdır?” - 12 / 01 / 2018 07:21
QHT sədri federasiyaya baş katib təyin olunub - 11 / 01 / 2018 17:20
Bu ilin "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ili" elan edilməsi mühüm hadisədir - 11 / 01 / 2018 17:13
Sahib Məmmədov: “Kütləvi şəkildə işdən çixarma kadr islahati deyil” - 11 / 01 / 2018 15:57
MQF-nin təşəbbüsü ilə İnsan Anatomiyası kafedrasının ictimai təqdimatı keçiriləcək. - 11 / 01 / 2018 15:41
Əliməmməd Nuriyev: “BDU-ya müstəqillik verilməsi 100 illik yubileyinə ən böyük töhfə olardı” - 11 / 01 / 2018 15:32
ADPU-da payız semestrinin imtahan sessiyasının monitorinqi keçirilib - 11 / 01 / 2018 15:12