Heyvərə, qatil, zırrama...
A A A
02/05/2018
Oxunma sayısı : 28329

Seymur Verdizadə

Qoqol rus kəndlisini heyvərə adlandırırdı. Çexov da, Saltıkov-Şedrin də öz müasirlərinə qarşı amansız idilər. Bu, həmin vaxt idi ki, Qoqolun təbirincə desək, rus “mujik”i səhərdən-axşama qədər donuz kimi ora-bura vurnuxur, axşam isə araq içib sərxoş olandan sonra arvadını qəddarcasına döyürdü. Axşamlar “xutor”dan asimana günahsız rus qadınlarının çığırtısı yüksəlirdi...

Şəxsən mən rus ədəbiyyatı olmadan 19-cu əsr dünya ədəbiyyatını təsəvvürümə gətirə bilmirəm. Söhbət böyük Dostoyevski ilə dahi Tolstoyun eyni dövrdə yaşamasından getmir. Rus xalqı 19-cu əsrdə dünya ədəbiyyatına Puşkin, Lermontov, Qoqol, Çexov, Turgenev, Leskov və başqa ölməz sənətkarlar bəxş edib. Amma rus kəndlisinin bu cür dahilərlə eyni dövrdə yaşadığından xəbəri olmayıb. Onun sevimli məşğuliyyəti araq içmək və heç də deyingən olmayan gözəl arvadını döyməkdən ibarət idi. Buna görə də əksər rus klassikləri öz müasirlərini yerdən-yerə vurublar.

Böyük Sabir öz həmvətənlərinə qarşı Qoqol qədər amansız olmayıb. Sabir öz xalqını sevə-sevə tənqid edib. Sabirin şeirlərindən işıq süzülür. Bu, işıq onun qəlbinin aynasıdır...

Sözsüz ki, Mirzə Cəlil Azərbaycan xalqının yetişdirdiyi ən nəhəng yazıçılardan biridir. Amma o da öz müasirləri ilə həmişə ədəb çərçivəsində danışıb, ən acı həqiqəti belə şirin dillə deməyə çalışıb. Demək istədiyim odur ki, vicdanlı qələm adamı öz dövrünün eybəcərliklərinə göz yummamalıdır. Necə ki, Mirzə Fətəli Axundov, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev, Seyid Əzim Şirvani, Mirzə Ələkbər Sabir, Cəlil Məmmədquluzadə məhz bu cür davranıb...

Mirzə Cəlilin müasiri olsaydım, yəqin ki, mən də onun kimi yazardım. Böyük Cəlil kimi tənqid edirdi? 12-13 yaşlı qızlarını Şeyx Nəsrullah kimi dələduzlara siğə edən avam kəndliləri... Sabirin satirasına kimlər tuş gəlirdi? Uşaqlarını məktəbə buraxmayan geridəqalmış müasirləri... Əsl ziyalının öz müasirlərindən fərqi odur ki, o, həqiqətin gözünə dik baxa bilir. Ernest Heminquey, Con Steynbek, Folkner kimi böyük ABŞ yazıçıları Amerikada ağdərililərin qaradərililərlə qul kimi davrandıqlarını hələ 100 il əvvəl yüksək səslə hayqırıblar. Zəncilərlə kölə kimi davranan, onları qarışqa kimi əzib keçən soydaşlarını qatil adlandırdığı üçün biz bu gün də Folkner haqqında hörmət və ehtiramla danışırıq. Zamanında vicdanlarının ağzına daş basmadıqları, həqiqəti çılpaqlığı ilə öz müasirlərinin üzünə çırpdıqları üçün Axundov da, Seyid Əzim Şirvani də, Sabir də, Mirzə Cəlil də bu cür hörmət və ehtirama layiqdirlər.

Xalqı tənqid etmək üçün həmişə səbəb var. Yəni, bəhanə axtarmağa ehtiyac yoxdur. Biz də Allahın bəxş etdiyi cıqqılı istedadımıza güvənib, arabir buna cəhd edirik. Bir müddət əvvəl də yazmışdım: Bakıda 3-4 yaşlı bir uşağın qəfildən hərarəti qalxıb. Valideynləri iki gün ərzində nə qədər çalışsalar da, uşağın qızdırmasını aşağı sala bilməyiblər. Axırda qonşulardan birinin məsləhəti ilə körpəni Binəqədidə yaşayan bir “görücünün” yanına aparıblar. Qadın uşaqdan ağzını açmağı tələb edib. Zavallı körpə çənələrini bir-birindən aralayanda, “görücü” qadın “lomba” ilə onun ağzına tüpürüb. Bir-iki iynə ilə uşağın hərarətini əvvəlki temperatura qaytarmağa nail olan həkimlər neçə vaxtdı tüpürcəkdən keçən infeksiyanı müalicə edə bilmirlər...

Bu cür zırramaları tənqid etdiyimiz üçün gələcək nəsillər bizi söyməlidir?..

Əlinə qılınc alıb, xalqın bütün dəyərlərini kəsib-doğramaq əbləhlikdir. “Yer üzündə mənim xalqımın tayı-bərabəri yoxdur” demək isə primitivlik əlamətidir. Üzeyir Mehdizadəni Üzeyir Hacıbəylidən daha yaxşı tanıyan cəmiyyəti arabir sancmaqda fayda var. Amma çalışmaq lazımdır ki, neştərin ucu zəhərli olmasın...


//qafqazinfo.az

ŞƏRHLƏR
XƏBƏRLƏR
Nazir Arıçılar Assosiasiyasının üzvləri ilə görüşüb - 16 / 08 / 2018 18:17
Əmanətimizə sahib çıxaq! - 16 / 08 / 2018 18:10
Millət vəkilləri QHT Koalisiyasının üzvləri ilə görüşdülər - 16 / 08 / 2018 14:01
Kimlər təhsil haqqından azaddır? - 16 / 08 / 2018 13:17
Respublika Veteranlar Təşkilatı gənclər arasında vətənpərvərliyin təbliğinə dair yeni layihə həyata keçirir - 16 / 08 / 2018 12:10
Psixoloji Xidmət və Tədqiqatlar İctimai Birliyi AQSİA ilə əməkdaşlıq haqqında memorandum imzalayıb. - 16 / 08 / 2018 07:06
“Əhali arasında tibbi maarifləndirmə işinin təşkili və əhaliyə tibbi-psixoloji yardımların göstərilməsi” layihəsi başa çatıb - 15 / 08 / 2018 19:49
Layihə çərçivəsində bölgələrdə prezidentin fərmanına ictimai dəstək verilib - 15 / 08 / 2018 13:38
“Peşə təhsilində səriştəli kadrların yetişdirilməsi” - 15 / 08 / 2018 13:00
Bakı QHT Resurs və Təlim Mərkəzi QHT-ləri dəvət edir... – Elan - 15 / 08 / 2018 12:49
Bakıda ‘Life Long Learning’ formu keçiriləcək. - 15 / 08 / 2018 12:45
“Ailə Dünyası” Qazax rayonunun “Sınıq körpü” sərhəd-keçid məntəqəsində maarifləndirmə aksiyası keçirib - 15 / 08 / 2018 10:27
Summit of heads of state of Caspian countries great historical event - analyst - 14 / 08 / 2018 17:27
Hotellər Assosiasiyası yaradılacaq - 14 / 08 / 2018 17:17
Каспийская декларация: выдающееся достижение азербайджанской дипломатии - 14 / 08 / 2018 17:15
Xəzərin hüquqi statusu haqqında Konvensiya Azərbaycan diplomatiyasının böyük nailiyyətidir - 14 / 08 / 2018 15:24
Türk dünyası bir araya gəldi - 14 / 08 / 2018 13:40
QHT TV Xəbərlər Bloku - 06 - 14 / 08 / 2018 12:09
Layihə çərçivəsində “Qeyri-rəsmi məşğulluğa qarşı məlumatlandırma və təbliğat işlərinin təşkili” ilə bağlı mövqe sənədi hazırlanıb - 14 / 08 / 2018 10:16
Emin Həsənli: “Azərbaycan tərəfi 40 dəqiqəyə Ohanyan xəttini darmadağın etdi” - 14 / 08 / 2018 07:25
QHT sədri generalla görüşdü - 13 / 08 / 2018 18:27
“Erməni şəbəkəsinin məyusluğu hiss olunur” – Sahib Məmmədov - 13 / 08 / 2018 16:34
Binəqədi rayonunda yaşayan Qarabağ müharibəsi əlilləri və şəhid ailələri ilə görüş keçirilib - 13 / 08 / 2018 12:57
Gənclər Fondununun icraçı direktoru Türkiyədə işgüzar səfərdə olub - 13 / 08 / 2018 11:07
Nazirliyin işsizlərlə bağlı yeni qərarı: nəyi dəyişəcək? - 13 / 08 / 2018 09:25
V Xəzər Sammiti – Xəzərin hüquqi statusunu müəyyənləşdirməklə böyük tarixi hadisəyə çevrildi - 13 / 08 / 2018 07:02
Cənub bölgəsində hemofiliya və digər laxtalanma pozulmalarına dair təlimlər keçirilib - 11 / 08 / 2018 19:05
Beynəlxalq “Zaparoji Kazakları” Birliyinin Getmanı Azərbaycanda işgüzar səfərdə olub - 11 / 08 / 2018 10:55
Ekspert: “Sosial şəbəkələrdə əks hücum taktikası qurulmalıdır” - 10 / 08 / 2018 13:46
Kənd təsərrüfatı naziri İnam Kərimov Nar İstehsalçıları və İxracatçıları Assosiasiyasının üzvləri ilə görüşüb - 10 / 08 / 2018 13:38