Heyvərə, qatil, zırrama...
A A A
02/05/2018
Oxunma sayısı : 32652

Seymur Verdizadə

Qoqol rus kəndlisini heyvərə adlandırırdı. Çexov da, Saltıkov-Şedrin də öz müasirlərinə qarşı amansız idilər. Bu, həmin vaxt idi ki, Qoqolun təbirincə desək, rus “mujik”i səhərdən-axşama qədər donuz kimi ora-bura vurnuxur, axşam isə araq içib sərxoş olandan sonra arvadını qəddarcasına döyürdü. Axşamlar “xutor”dan asimana günahsız rus qadınlarının çığırtısı yüksəlirdi...

Şəxsən mən rus ədəbiyyatı olmadan 19-cu əsr dünya ədəbiyyatını təsəvvürümə gətirə bilmirəm. Söhbət böyük Dostoyevski ilə dahi Tolstoyun eyni dövrdə yaşamasından getmir. Rus xalqı 19-cu əsrdə dünya ədəbiyyatına Puşkin, Lermontov, Qoqol, Çexov, Turgenev, Leskov və başqa ölməz sənətkarlar bəxş edib. Amma rus kəndlisinin bu cür dahilərlə eyni dövrdə yaşadığından xəbəri olmayıb. Onun sevimli məşğuliyyəti araq içmək və heç də deyingən olmayan gözəl arvadını döyməkdən ibarət idi. Buna görə də əksər rus klassikləri öz müasirlərini yerdən-yerə vurublar.

Böyük Sabir öz həmvətənlərinə qarşı Qoqol qədər amansız olmayıb. Sabir öz xalqını sevə-sevə tənqid edib. Sabirin şeirlərindən işıq süzülür. Bu, işıq onun qəlbinin aynasıdır...

Sözsüz ki, Mirzə Cəlil Azərbaycan xalqının yetişdirdiyi ən nəhəng yazıçılardan biridir. Amma o da öz müasirləri ilə həmişə ədəb çərçivəsində danışıb, ən acı həqiqəti belə şirin dillə deməyə çalışıb. Demək istədiyim odur ki, vicdanlı qələm adamı öz dövrünün eybəcərliklərinə göz yummamalıdır. Necə ki, Mirzə Fətəli Axundov, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev, Seyid Əzim Şirvani, Mirzə Ələkbər Sabir, Cəlil Məmmədquluzadə məhz bu cür davranıb...

Mirzə Cəlilin müasiri olsaydım, yəqin ki, mən də onun kimi yazardım. Böyük Cəlil kimi tənqid edirdi? 12-13 yaşlı qızlarını Şeyx Nəsrullah kimi dələduzlara siğə edən avam kəndliləri... Sabirin satirasına kimlər tuş gəlirdi? Uşaqlarını məktəbə buraxmayan geridəqalmış müasirləri... Əsl ziyalının öz müasirlərindən fərqi odur ki, o, həqiqətin gözünə dik baxa bilir. Ernest Heminquey, Con Steynbek, Folkner kimi böyük ABŞ yazıçıları Amerikada ağdərililərin qaradərililərlə qul kimi davrandıqlarını hələ 100 il əvvəl yüksək səslə hayqırıblar. Zəncilərlə kölə kimi davranan, onları qarışqa kimi əzib keçən soydaşlarını qatil adlandırdığı üçün biz bu gün də Folkner haqqında hörmət və ehtiramla danışırıq. Zamanında vicdanlarının ağzına daş basmadıqları, həqiqəti çılpaqlığı ilə öz müasirlərinin üzünə çırpdıqları üçün Axundov da, Seyid Əzim Şirvani də, Sabir də, Mirzə Cəlil də bu cür hörmət və ehtirama layiqdirlər.

Xalqı tənqid etmək üçün həmişə səbəb var. Yəni, bəhanə axtarmağa ehtiyac yoxdur. Biz də Allahın bəxş etdiyi cıqqılı istedadımıza güvənib, arabir buna cəhd edirik. Bir müddət əvvəl də yazmışdım: Bakıda 3-4 yaşlı bir uşağın qəfildən hərarəti qalxıb. Valideynləri iki gün ərzində nə qədər çalışsalar da, uşağın qızdırmasını aşağı sala bilməyiblər. Axırda qonşulardan birinin məsləhəti ilə körpəni Binəqədidə yaşayan bir “görücünün” yanına aparıblar. Qadın uşaqdan ağzını açmağı tələb edib. Zavallı körpə çənələrini bir-birindən aralayanda, “görücü” qadın “lomba” ilə onun ağzına tüpürüb. Bir-iki iynə ilə uşağın hərarətini əvvəlki temperatura qaytarmağa nail olan həkimlər neçə vaxtdı tüpürcəkdən keçən infeksiyanı müalicə edə bilmirlər...

Bu cür zırramaları tənqid etdiyimiz üçün gələcək nəsillər bizi söyməlidir?..

Əlinə qılınc alıb, xalqın bütün dəyərlərini kəsib-doğramaq əbləhlikdir. “Yer üzündə mənim xalqımın tayı-bərabəri yoxdur” demək isə primitivlik əlamətidir. Üzeyir Mehdizadəni Üzeyir Hacıbəylidən daha yaxşı tanıyan cəmiyyəti arabir sancmaqda fayda var. Amma çalışmaq lazımdır ki, neştərin ucu zəhərli olmasın...


//qafqazinfo.az

ŞƏRHLƏR
XƏBƏRLƏR
Azərbaycanda avtoritar ailə modelinin demokratik ailə modelinə çevrilməsi prosesi gedir - 19 / 10 / 2018 17:20
Şura 2019-cu il qrant müsabiqəsinin mövzularını təsdiq edib - 19 / 10 / 2018 17:10
“Vicdanlı işəgötürənlərin vergi və sosial ödəmə yükü artırılır” – QHT sədri - 19 / 10 / 2018 16:59
Şuranın dəstəyilə QHT TV-nin Xəbərlər Blokunun 14-cü buraxılışı hazırlanıb - Video - 19 / 10 / 2018 07:21
Bakı QHT Resurs və Təlim Mərkəzi QHT-lərin xidmətindədir - 19 / 10 / 2018 06:52
“Loqos”da növbəti dəfə “Layihələrin yazılması və idarə edilməsi” adlı təlimlər keçirilib. - 19 / 10 / 2018 06:45
ADPU-da “Layihələrin yazılması və idarə edilmə si” adlı təlim keçirilib. - 19 / 10 / 2018 06:42
"İşğal altında olan maddi və mənəvi abidələrin Bakıda və regionlarda təbliği" adlı tədbir keçirildi - 18 / 10 / 2018 20:05
Ucarda Şuranın fəaliyyətinin 10 illiyinə həsr olunan ictimai müzakirə keçirilib - 18 / 10 / 2018 15:41
Şuranın 10 illik yubileyi ilə bağlı fərqli statistik video-çarx - 18 / 10 / 2018 13:01
Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının 30 illik yubileyinə dəvət olunmuş nümayəndə heyəti ilə görüş olub - 18 / 10 / 2018 12:20
Layihənin yekun tədbiri keçirilib - 18 / 10 / 2018 03:06
Rəsul Quliyevin fərdi sərgisi - "Mən görürəm" - 17 / 10 / 2018 21:27
"Kəlbəcərdə yeni qəsəbə salınması Cenevrə Konvensiyasına ziddir" - Sahib Məmmədov - 17 / 10 / 2018 18:39
Azay Quliyev QHT sədrinin vəfatı ilə əlaqədar başsağlığı verdi - 17 / 10 / 2018 14:24
“11 000 manat bütün şəhid ailələrinə verilməlidir“ - 17 / 10 / 2018 13:13
Bakıda “Müasir dünyada təhlükəsizlik: qlobal və regional çağrışlar” mövzusunda beynəlxalq konfrans keçirmişdir - 17 / 10 / 2018 13:06
Şəmkirdə Şuranın fəaliyyətinin 10 illiyinə həsr olunan ictimai müzakirə keçirilib - 17 / 10 / 2018 11:48
Qarabağla ürəyi döyünən mərd, cəsur fədakar bir oğlu itirdik - 16 / 10 / 2018 19:55
“Photo magic of stars” fotosərgisi - 16 / 10 / 2018 19:13
Şuranın dəstəyilə hazırlanan “Yüksəlişin sirri” sənədli filmi təqdim olunub - 16 / 10 / 2018 18:34
Respublika Veteranlar Təşkilatının yaradılmasının 30 illik yubileyi qeyd olunub - 16 / 10 / 2018 13:59
“Loqos” da Üsküdar Universitetinin təqdimatı keçirilib. - 16 / 10 / 2018 12:24
Şuranın dəstəyilə “Mirzə Ələkbər Sabir virtual muzeyi” ingilis və rus dillərində təqdim olunub - 16 / 10 / 2018 00:20
Azay Quliyev: Son 15 ildə Prezident İlham Əliyev Azərbaycanı regionun ən güclü və münbit ölkəsinə çevirdi - 15 / 10 / 2018 17:13
Şuranın 10 illiyi və regionların inkişafında QHT-lərin rolu mövzusunda Şəkidə ictimai müzakirə keçirilib - Foto - 15 / 10 / 2018 17:05
“Nəsillərə örnək ömür” adlı tədbir keçirilib. - 15 / 10 / 2018 08:44
Məcburi köçkünlərin sosial vəziyyətinin qiymətləndirilməsinin nəticələrinə dair yekun tədbir keçirilib - 15 / 10 / 2018 05:42
Azay Quliyev: “Erməni Frankofoniyası” təkcə bəşəri dəyərlərin aşağılanması və ironiyası deyil, həm də bir nonsensdir - 14 / 10 / 2018 20:46
Şuranın dəstəyilə hazırlanan “Yüksəlişin sirri” sənədli filminin təqdimatı keçiriləcək - Video - 14 / 10 / 2018 14:39