Riyaziyyat və həndəsə elminin Maqsud Cavadov zirvəsi
A A A
04/13/2018
Oxunma sayısı : 32318

Fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor, əməkdar elm xadimi, əməkdar müəllim, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, SSRİ dövrünün ən yüksək mükafatı olan “Lenin”, iki dəfə “Qırmızı Əmək Bayrağı” və “Şərəf Nişanı” ordenləri ilə təltif olunmuş, görkəmli şəxsiyyət, ictimai-siyasi xadim, dövrünün canlı ensiklopediyası, dəyərli ziyalımız Maqsud Əlisimran oğlu Cavadov.

 Maqsud Əlisimran oğlu Cavadov 13 aprel 1902-ci ildə Şamaxı qəzasının (hazırda İsmayıllı rayonunun) Basqal qəsəbəsində kəlağayı toxucusu ailəsində anadan olmuşdur. İbtidai təhsilini Basqal məktəbində almış, 1914-1918-ci illərdə isə təhsilini Şəki Gimnaziyasında davam etdirmişdir. 1918-ci ildə doğma kəndinə qayıtmış və 1924-cü illərə qədər kənd soveti müəssisələrində işləmişdir. O, hələ kənd sovetində katib işlədiyi vaxtdan yerli camaatın və ictimai təşkilatların hüsn-rəğbətini qazanmışdır. Bu səbəbdən də yerli təşkilatlar onu ali təhsil almaq üçün Bakıya ezam etmişlər. Maqsud Cavadov 1924-cü ildə Bakıya gəlmiş, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutuna daxil olmuş və 1927-ci ildə bu institutun fizika-riyaziyyat fakültəsini müvəffəqiyyətlə bitirmişdir. 1927-ci ildə Pedaqoji İnstitut ilə Azərbaycan Dövlət Universiteti birləşdiyi üçün elmi işlərdə çalışmaq məqsədi ilə Bakıda saxlanılan M. Cavadovun sonrakı fəaliyyəti ADU-nun ali riyaziyyat kafedrası ilə bağlanmışdır. M.Cavadov universitetdə təhsilini davam etdirmiş və 1930-cu ildə Azərbaycan (Bakı) Dövlət Universitetinin fizika-riyaziyyat fakültəsini bitirmişdir. O, 1930-1934-cü illərdə indiki Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasının “Ali riyaziyyat” kafedrasında çalışmışdır. M.Cavadov 1934-cü ildə Azərbaycan (Bakı) Dövlət Universitetinə dəvət olunmuş və dosent vəzifəsində çalışmağa başlamışdır. Maqsud Cavadov 1940-cı ildə “Homometrik sistemlər” adlı namizədlik dissertasiyasını Moskva Dövlət Universitetində, 1957-ci ildə isə Kazan Dövlət Universitetində “Cəbrlər üzərində həndəsələr və onların həqiqi həndəsələrdə tətbiqləri” mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir. O, 1938-ci ildən həndəsə kafedrasının müdiri, 1943-1944-cü illərdə fizika-riyaziyyat fakültəsinin dekanı, 1944-1952-ci illərdə isə Universitetin tədris işləri üzrə prorektoru vəzifəsində çalışmışdır.

M.Cavadovun Respublikada riyaziyyatın tədrisi metodikasının bir elm kimi inkişafında, həmçinin Azərbaycan dilində tədris ədəbiyyatı yaratmaq sahəsində böyük xidmətləri olmuşdur. O, 30 ildən artıq bir müddətdə Maarif Nazirliyinin Elmi Metodik Şurasının riyaziyyat bölməsinə rəhbərlik etmişdir. O vaxtlar Universitet tələbələri üçün Azərbaycan dilində tədris ədəbiyyatının az olması çətinliklər yaradırdı. Bunu nəzərə alan M.Cavadov Azərbaycan dilində “Həndəsə kursunun əsasları”, “Vektor hesabı”, “Afin və proyektiv çevirmələr”, “Xətti və kvadratik formalar”, “Böyük rus alimi N.İ.Laboçevski”, “Qruplar nəzəriyyəsinin elementləri” və sair kitablar yazıb nəşr etdirmişdir. Rus dilindən analitik həndəsəyə, ali cəbrə, astronomiyaya aid bir çox kitabları Azərbaycan dilinə tərcümə etdirmişdir. M.Cavadovun Azərbaycan dilində çap olun­muş və ali məktəblər üçün tədris vəsaiti olan onlarla kitabı indi də tələbələr tərəfindən maraqla oxunur.

M.Cavadov BDU-da elmi işlər üzrə prorektor, həm də kafedra müdiri işlədiyi dövrdə istedadlı, gənc B.A.Rozenfeldi Bakıya dəvət edir və onun  BDU-da işləməsinə şərait yaradır. B.A.Rozenfeld BDU-da M.Cavadovun təklifi ilə riyaziyyatın tarixi haqqında mühazirələr oxuyur. O vaxtlar SSRİ məkanında, o cümlədən Azərbaycanda Ömər Xəyyamın, Nəsrəddin Tusinin riyaziyyata aid əsərləri haqqında məlumat yox səviyyəsində idi. B.A.Rozenfeld riyaziyyatın tarixinə dair mühazirələrə hazırlaşarkən, ingilis və ərəb dillərindəki mənbələrdən bu Şərq alimləri haqqında məlumatları toplayır və onları rus dilinə tərcümə edərək nəşr etdirir. N.Tusinin ərəb dilində yazılmış Evklidin “Başlanğıclar” əsərinin şərhi, Amerikada ingilis dilində nəşr olunmuş digər bir əsərini də rus dilinə tərcümə edir. Tusinin Marağa rəsədxanasındakı fəaliyyətini rus dilinə çevirməklə yanaşı, onlara şərh yazır. Həmçinin, gənc Azərbaycan riyaziyyatçıları da bu işlərə cəlb edilir. Nəticədə, BDU-da bu işləri davam etdirən, genişləndirən R.Sultanov, N.Abbasov, S.Qasımova, M.Əkbərov kimi alimlər yetişir. Məhz bu tərcümələr sayəsində alimlər Nəsrəddin Tusinin, Ömər Xəyyamın, Əl-Biruninin, Uluqbəyin işləri ilə tanış olurlar. Bununla da astronomiya sahəsində diqqətçəkən irəliləyişlər baş verir. Sonralar o dövr üçün Avropada ən böyük olan Şamaxı Rəsədxanası inşa olunur və orada aktual elmi işlər aparılır. Bütün bu elmi işlərin ilhamçısı Maqsud Cavadov olur. Professor Maqsud Cavadov Azərbaycanın görkəmli riyaziyyatçısı və astronomu Nəsrəddin Tusidən sonra Azərbaycan riyaziyyatı tarixində ikinci həndəsəçi kimi məşhurlaşır. Onun həndəsə sahəsində apardığı 21 elmi tədqiqat işi bunu cəsarətlə deməyə əsas verir. Riyaziyyat elmi sahəsində qiymətli işlərinə və həndəsə sahəsində maraqlı elmi nəticələrinə görə prof. M.Cavadov 1962-ci ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü seçilir.

M.Cavadov respublikanın ictimai-siyasi işlərində də fəal çalışmışdır. O, bir neçə dəfə Bakı şəhəri və rayon Sovetlərinə deputat seçilmişdir. O, 1943-cü ildə Respublikanın Əməkdar Müəllimi, 1962-ci ildə isə respublikanın Əməkdar Elm Xadimi fəxri adına layiq görülmüşdür. M.Cavadov SSRİ dövrünün ən yüksək mükafatı olan “Lenin” ordeni ilə, iki dəfə “Qırmızı Əmək Bayrağı” və “Şərəf Nişanı” ordenləri ilə təltif olunmuşdur.

M.Cavadov 1972-ci ildə 70 yaşında vəfat etmiş və Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur. Azərbaycanın elm tarixində yaddaşlarda qalan bir şəxsiyyət olmuşdur. Onun xatirəsi elmi ictimaiyyətin, eyni zamanda Azərbaycanda riyaziyyatın inkişafında xüsusi xidmətləri olan neçə-neçə nəslin hafizəsində daim yaşayacaqdır.

İnkişafa Doğru Qadın Təşəbbüsü Ictimai Birliyi

ŞƏRHLƏR

Digər Yazılar
XƏBƏRLƏR
Növbəti tədbir Qusar rayonunda keçiriləcək - 22 / 09 / 2018 10:01
Ölkədəki narkomaniyanın durumu: Rauf Zeyni təhlil etdi - 21 / 09 / 2018 19:13
Belarus Parlamentinin sədri Azay Quliyevin sədri olduğu beynəlxalq platformanın fəaliyyətini yüksək dəyərləndirib - 21 / 09 / 2018 18:56
Bakı şəhərinin iki təhsil ocağında dünyanın 60-a yaxın ölkəsinin qoşulduğu “Sülh göyərçini” mənəvi birliyə çağırış təntənəli yığıncağı keçirmişdir - 21 / 09 / 2018 17:18
Lənkəran rayonu Xanbulan kənd tam orta məktəbində tədbir keçirilib - 21 / 09 / 2018 13:44
Şuranın dəstəklədiyi layihə KİV üçün ekspertlərin yetişdirilməsi məqsədi daşıyır - 21 / 09 / 2018 12:42
Şəki veteran hərakatın ön sırasındadır - 20 / 09 / 2018 13:13
Şuranın dəstəyilə "Radikal dini cərəyanlarla mübarizədə maarifçilik işinin təşkili" mövzusunda tədbir keçirilib - 20 / 09 / 2018 12:15
ATƏT-in Parlament Assambleyasının sədri Azərbaycanda səfərdədir - 20 / 09 / 2018 07:59
“Qarabağ dünən və bu gün” mövzusunda ictimai müzakirələr Ruminiya səfirliyində davam etdi. - 20 / 09 / 2018 06:15
Şəhid ailələrinə 11 min manat nə vaxt və necə ödəniləcək? - Şərh - 19 / 09 / 2018 22:32
Səbuhi Abbasov ATƏT-in tədbirində iştirakçılara səsləndi: "Mən sadəcə öz doğma yurduma, evimə qayıtmaq istəyirəm" - VARŞAVADA (VİDEO) - 19 / 09 / 2018 14:38
“Qarabağ dünən və bu gün” mövzusunda ictimai müzakirələr Polşa səfirliyində davam etdi - 19 / 09 / 2018 09:59
Şuranın dəstəyilə həyata keçirilən layihənin yekun tədbiri keçirilib - 18 / 09 / 2018 20:53
ATƏT toplantısında erməni təxribatı, separatçı çıxış edən erməni zaldan qovulub - 18 / 09 / 2018 19:55
Sahib Məmmədov: Konvensiya əleyhinə bir şəbəkə də yaradılır - 18 / 09 / 2018 14:29
Şuranın dəstəyilə qeyri-leqal məşğulluğun qarşısının alınması və işçilərin əmək hüquqlarının müdafiəsi mövzusunda veriliş hazırlanıb - 18 / 09 / 2018 05:51
“Qurbağa öpüşü” təqdim ediləcək - Ceylan Mumoğludan yeni kitab - 17 / 09 / 2018 18:40
Şuranın dəstəyilə dini radikalizmlə mübarizəyə dair layihə icra olunur - Video - 17 / 09 / 2018 18:07
Azay Quliyev: "Paşinyan bu addımları ilə bölgəni yenidən iri miqyaslı hərbi əməliyyatlara sürükləyir" - 17 / 09 / 2018 17:37
Şuranın dəstəyi ilə QHT TV-nin Xəbərlər blokunun X buraxılışı hazırlanıb - Video - 17 / 09 / 2018 05:37
Dələduzluqda və rüşvət almaqda ittiham olunan QHT sədrinin məhkəmə işi yekunlaşdı - 16 / 09 / 2018 18:15
Bu parad türk dünyasına qardaşlıq, səmimi dostluq mesajı idi - 16 / 09 / 2018 10:26
"Türk və Azərbaycan əsgərlərinin əziz xatirəsi iki qardaş xalqın qəlbində hər zaman yaşayacaq!" - Azay Quliyev - 15 / 09 / 2018 14:54
“15 sentyabr paradı Azərbaycan və Türkiyənin birlik mesajı idi” - Cəsarət Hüseynzadə - 15 / 09 / 2018 14:48
Liderlərin görüşü: Azərbaycan-Rusiya əlaqələri strateji tərəfdaşlığın məzmununa tamamilə uyğundur - 15 / 09 / 2018 09:22
“İnsanlığın qətl günü”: Xocalı ilə bağlı UNİKAL ADDIM - FOTO - 14 / 09 / 2018 19:54
Növbəti tədbir Xaçmaz rayonunda baş tutub - 14 / 09 / 2018 19:45
Özbəkistan ATƏT PA-nın Azərbaycanın təşəbbüsü ilə yaradılmış İpək Yoluna Dəstək Qrupuna üzvlüyə dəvət edilib - 14 / 09 / 2018 08:00
QHT-lərə Dövlət Dəstəyi Şurasının təşkilatçılığı ilə Bakının işğaldan azad olunmasının 100 illiyinə həsr edilmiş konfrans keçirilib - 13 / 09 / 2018 19:49