İinci oxunuş kontekstində hüquqi qiymətləndirmə
Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsində, “Banklar haqqında” və “Gömrük tarifi haqqında” Azərbaycan Respublikasının qanunlarında dəyişiklik edilməsi barədə Azərbaycan Respublikası qanununun layihəsi (ikinci oxunuş) konkret hüquqi mexanizmlərin dəqiqləşdirilməsini və tətbiq zamanı üzə çıxmış boşluqların aradan qaldırılmasını nəzərdə tutur. Layihə, mahiyyət etibarilə, mövcud normativ tənzimləmələrin aktual iqtisadi və inzibati reallıqlara uyğunlaşdırılması məqsədi daşıyır.
İkinci oxunuş mərhələsi normanın istiqamətinin deyil, onun praktik tətbiq imkanlarının və hüquqi aydınlığının qiymətləndirildiyi mərhələdir. Bu baxımdan layihədə təklif olunan dəyişikliklər əsasən üç istiqamətdə cəmləşir: elektron ticarət və qeyri-rezidentlərin vergiyə cəlb edilməsi, dövlət vəsaiti ilə işləyən qurumların bank hesabları üzrə müşahidə mexanizmləri, eləcə də raritet avtonəqliyyat vasitələrinin idxalı ilə bağlı xüsusi hüquqi yanaşma.
Vergi Məcəlləsinə dəyişikliklər: elektron ticarət və qeyri-rezidentlər
Vergi Məcəlləsinin 169.8-ci maddəsində aparılan redaksiya dəyişikliyi normanın tətbiq dairəsini daha konkret subyektlərə yönəldir. Ümumi və şərhi xarakter daşıyan ifadənin çıxarılması və onun yerinə vergi orqanlarında uçotda olmayan şəxslərin elektron ticarət fəaliyyəti üzrə birbaşa istinadın verilməsi normanı izah xarakterli müddəadan konkret hüquqi qaydaya çevirir. Bu yanaşma elektron ticarət sahəsində uçotdan yayınma hallarının qarşısının alınmasına xidmət edir.
Bununla yanaşı, normanın yalnız “uçotda olmayan” subyektlərə fokuslanması müəyyən risklər yarada bilər. Təcrübədə formal uçota alınmaqla faktiki elektron ticarət fəaliyyətini gizlədən və ya dolayı mexanizmlərlə həyata keçirən hallar da mövcuddur. Bu cür modellərin normanın tətbiq dairəsindən kənarda qalması onun uzunmüddətli təsirini zəiflədə bilər.
Vergi Məcəlləsinin 177.1.4-cü maddəsi ilə qeyri-rezident şəxslər üçün əlavə dəyər vergisinin hər hesabat dövründən sonrakı ayın sonunadək ödənilməsi öhdəliyinin müəyyən edilməsi vergi hüququ baxımından prinsipial dəyişiklikdir. Dövlət bu yanaşma ilə vergi öhdəliyini subyektin fiziki mövcudluğu ilə deyil, faktiki iqtisadi fəaliyyətlə əlaqələndirir. Lakin normanın praktik tətbiqi qeyri-rezidentin ölkə daxilində nümayəndəliyi, bank hesabı və ya icra edilə bilən aktivləri olmadığı hallarda çətinləşə bilər. Bu səbəbdən ödənişin həyata keçirilməsi və onun təmin edilməsi ilə bağlı tətbiq mexanizmlərinin Nazirlər Kabinetinin müvafiq qərarı ilə ayrıca müəyyən edilməsi zərurəti yaranır.
Əliməmməd Nuriyev
“Konstitusiya” Araşdırmaları Fondunun prezidenti
