Nailə İsmayılova
“Yeni Həyat” Humanitar və Sosial Dayaq İB-nin rəhbəri
Cəmiyyətimizdə məktəblilərin hicab taxması, məktəbli geyimi və müəllimlərin xarici görünüşü ilə bağlı müzakirələr aparıldığı bir vaxtda hesab edirəm ki, məsələyə emosiyalarla deyil, təhsil, milli-mənəvi dəyərlər və uşaqların hüquqları prizmasından yanaşmalıyıq. İlk növbədə qeyd etmək istəyirəm ki, Azərbaycan dünyəvi dövlətdir. Dünyəvilik dini dəyərlərə qarşı çıxmaq demək deyil. Əksinə, hər bir insanın dini inancına hörmətlə yanaşmaqla yanaşı, dövlət təhsilinin dünyəvi prinsiplər əsasında təşkilini, məktəbdə bütün uşaqlara bərabər münasibət göstərilməsini və heç kimin dini baxışlarına görə ayrı-seçkiliyə məruz qalmamasını nəzərdə tutur.
Biz hicaba qarşı deyilik, biz uşaqların seçimlərinə təzyiq göstərilməsinin əleyhinəyik. İnsanın dini inancı və geyimi onun şəxsi seçimi olmalıdır. Lakin burada mühüm bir məqam var: uşaq hələ dünyagörüşü formalaşmaqda olan, ailəsinin və ətrafının təsirinə açıq olan fərddir. Buna görə də onun müəyyən geyim formasını seçməsi məsələsində təzyiq, məcburiyyət və qorxu amillərinə yol verilməməlidir. Hicab yetkin insanın şüurlu şəkildə, öz iradəsi və inancı əsasında qəbul etdiyi seçim olduqda şəxsi inancın ifadəsidir. Bu seçimə hörmət edilməlidir. Ancaq uşaqların hicab taxmağa məcbur edilməsi, yaxud hicab taxmadıqlarına görə qınanması və onlara təzyiq göstərilməsi yolverilməzdir. Məktəb heç bir halda dini seçimlərə görə uşaqların qarşı-qarşıya qoyulduğu mühitə çevrilməməlidir. Məktəbdə vahid geyim formasının əhəmiyyəti olduqca böyükdür. Mən məktəblərdə vahid geyim formasının qorunmasını vacib hesab edirəm. Vahid məktəbli geyimi uşaqlar arasında sosial fərqlərin qabardılmasının qarşısını müəyyən qədər alır, şagirdlərdə nizam-intizam və məktəbə mənsubiyyət hissini gücləndirir. Ən əsası isə məktəbin əsas məqsədinin geyimlə fərqlənmək deyil, bilik qazanmaq, tərbiyə almaq və şəxsiyyət kimi formalaşmaq olduğunu xatırladır. Məktəb uşaqların geyimlərinə görə deyil, biliklərinə, bacarıqlarına, davranışlarına və insani keyfiyyətlərinə görə dəyərləndirildiyi bir məkan olmalıdır. Vahid geyim qaydaları da məhz bu məqsədə xidmət etməli, ayrı-seçkiliyə və hər hansı uşağın təhqir olunmasına əsas yaratmamalıdır. Bu məsələdə valideynlərin də üzərinə böyük məsuliyyət düşür. Uşaqlara dini və milli-mənəvi dəyərlər izah edilməli, onlara hörmət, tolerantlıq və qarşılıqlı anlaşma aşılanmalıdır. Lakin tərbiyə ilə məcburiyyət arasında ciddi fərq var. Uşağa dəyəri anlatmaq başqa, həmin dəyəri onun iradəsinə zidd şəkildə qəbul etdirmək başqadır.
Müəllim məktəbdə davranışı ilə yanaşı, xarici görünüşü ilə də nümunə olmalıdır. Məktəb mühitində müəllimin rolu yalnız dərs keçməklə məhdudlaşmır. Müəllim uşaqlar üçün davranış, ünsiyyət, məsuliyyət və mədəniyyət nümunəsidir. Buna görə də müəllimlərin məktəbə səliqəli, təmkinli, peşəkar və təhsil mühitinə uyğun geyimdə gəlməsini vacib hesab edirəm. Müəllimin geyimi diqqəti dərsdən yayındırmamalı, onun peşə nüfuzuna və təhsil müəssisəsinin nüfuzuna uyğun olmalıdır. Bu yanaşma yalnız qadın müəllimlərə deyil, kişi müəllimlərə də eyni şəkildə şamil edilməlidir. Məktəbdə geyim mədəniyyəti qarşılıqlı hörmət və peşəkarlıq prinsipləri əsasında formalaşdırılmalıdır.
Burada məqsəd müəllimin şəxsi həyatına müdaxilə etmək və ya onun dini inancını məhdudlaşdırmaq deyil. Məqsəd təhsil müəssisəsində hamı üçün aydın, ədalətli və vahid peşəkar davranış standartlarının mövcud olmasıdır. Bu qaydalar tətbiq edilərkən insan ləyaqəti, hüquqlar və ayrı-seçkiliyə yol verilməməsi əsas götürülməlidir. Əslində dünyəvi təhsil və dini tolerantlıq bir-birinə zidd deyil. Lakin bəzən dünyəviliklə dini dəyərlərə hörmət sanki bir-birinə zidd anlayışlar kimi təqdim olunur. Halbuki bunlar arasında ziddiyyət yaratmaq düzgün deyil. Dünyəvi dövlətin əsas prinsiplərindən biri müxtəlif inanclara sahib insanların hüquqlarının qorunmasıdır. Eyni zamanda dövlət məktəbi heç bir dini baxışın uşaqlara məcburi şəkildə qəbul etdirildiyi yer olmamalıdır.
Biz uşaqlarımıza həm milli-mənəvi dəyərlərimizi, həm də dünyəvi düşüncəni, tolerantlığı, insan hüquqlarına hörməti və sərbəst qərar vermək mədəniyyətini öyrətməliyik. Dini inancı olan insana hörmət etmək qədər, fərqli inanca sahib olan və ya hər hansı dini geyimi seçməyən insana da hörmət etmək vacibdir. Məsələnin həllində qarşıdurma, ittiham və aqressiya deyil, hüquqi çərçivə, maarifləndirmə və qarşılıqlı anlaşma əsas götürülməlidir. Məktəblərdə geyim qaydaları ilə bağlı müzakirələr aparılarkən uşaqların psixoloji vəziyyəti, yaş xüsusiyyətləri, hüquqları və təhsil almaq imkanları diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Təbii ki, nəticə etibarilə, mən hesab edirəm ki, məktəblərdə vahid geyim formasının qorunması, müəllimlərin nümunəvi və peşəkar geyim mədəniyyətinə riayət etməsi, uşaqların isə hər cür təzyiqdən qorunması vacibdir. Hicab məsələsinə də məhz bu prinsiplər əsasında yanaşılmalıdır. Bizim məqsədimiz hicab taxanlarla taxmayanları qarşı-qarşıya qoymaq deyil. Məqsədimiz elə bir məktəb mühiti yaratmaqdır ki, hər bir uşaq özünü təhlükəsiz və bərabərhüquqlu hiss etsin, heç kim dini seçiminə və ya seçimsizliyinə görə təhqir olunmasın, heç bir uşaq ailəsinin və ya ətrafının təzyiqi altında öz iradəsinə zidd qərar verməyə məcbur qalmasın. Dini inanc hörmətə layiqdir, seçim azadlığı isə qorunmalıdır. Uşaqlara dəyərləri öyrətməliyik, lakin onların əvəzinə seçim etmək və seçimlərini təzyiqlə müəyyənləşdirmək yolunu tutmamalıyıq. Məktəb hər şeydən əvvəl elm, tərbiyə, bərabərlik və azad düşüncə məkanı olmalıdır.
Sonda vurğulamaq istəyirəm ki, uşaqların gələcəyi ətrafındakı mübahisələrdən daha vacibdir. Məktəbdə əsas məsələ uşağın keyfiyyətli təhsil alması, özünü təhlükəsiz hiss etməsi, bilik və bacarıqlarını inkişaf etdirməsidir.
