Cəmiyyətin gələcəyi bu gün böyüyən uşaqların necə tərbiyə olunmasından, hansı təhsil almasından və hansı dəyərlərlə formalaşmasından birbaşa asılıdır.
Sağlam, savadlı, dünyagörüşlü və vətənpərvər nəsil hər bir dövlət üçün ən böyük sərvətdir. Bu baxımdan uşaqların sağlam böyüməsi və keyfiyyətli təhsil alması yalnız ailənin deyil, dövlətin və bütövlükdə cəmiyyətin mühüm vəzifələrindən biridir.
Uşaqlıq insan həyatının ən mühüm mərhələlərindən biridir. Məhz bu dövrdə uşağın xarakteri, dünyagörüşü, davranışları və həyata münasibəti formalaşmağa başlayır. Ona görə də uşaqlara göstərilən diqqət və qayğı onların gələcək həyatında mühüm rol oynayır.
Uşağın sağlam böyüməsinin təməlində ilk növbədə ailə dayanır. Düzgün və balanslı qidalanma, kifayət qədər yuxu, fiziki aktivlik və gigiyena qaydalarına əməl olunması uşaqların inkişafı üçün vacib şərtlərdəndir.
Müasir dövrdə uşaqların telefon, planşet və kompüter qarşısında uzun müddət vaxt keçirməsi onların hərəkətliliyini azalda bilər. Buna görə uşaqların açıq havada oynamasına, idmanla məşğul olmasına və yaşıdları ilə ünsiyyət qurmasına şərait yaradılmalıdır. Sağlam vərdişlərin erkən yaşlardan formalaşdırılması gələcəkdə də həmin vərdişlərin qorunmasına kömək edir.
Lakin sağlamlıq yalnız fiziki vəziyyət demək deyil. Uşağın psixoloji rahatlığı da ən az fiziki sağlamlığı qədər vacibdir. Uşaq özünü ailədə təhlükəsiz və dəyərli hiss etməlidir. Valideynlərin uşaqları dinləməsi, onların fikirlərinə hörmət etməsi, problemlərinə diqqətlə yanaşması sağlam şəxsiyyətin formalaşmasına müsbət təsir göstərir.
Uşaqların savadlı böyüməsində məktəbin və müəllimlərin rolu əvəzsizdir. Təhsil yalnız müəyyən fənlər üzrə biliklərin mənimsənilməsi ilə məhdudlaşmamalıdır. Müasir dünyada uşaqların müstəqil düşünmək, araşdırmaq, məlumatı düzgün qiymətləndirmək və öz fikirlərini əsaslandırmaq bacarıqlarının inkişafı da böyük əhəmiyyət daşıyır.
Mütaliə uşaqların dünyagörüşünün genişlənməsində xüsusi rol oynayır. Kitab oxuyan uşaq daha zəngin söz ehtiyatına malik olur, fikirlərini daha düzgün ifadə edir və müxtəlif mövzular haqqında düşünmək imkanları qazanır. Bu baxımdan ailələrdə mütaliə ənənəsinin formalaşdırılması mühüm məsələdir.
Valideynlər uşağın yalnız qiymətlərinə deyil, öyrənməyə olan marağına da diqqət yetirməlidirlər. Hər bir uşağın qabiliyyəti və maraq dairəsi fərqlidir. Uşaqları bir-biri ilə müqayisə etmək əvəzinə, onların fərdi bacarıqlarının üzə çıxarılmasına dəstək göstərmək daha faydalıdır.
Texnologiyanın sürətlə inkişaf etdiyi bir dövrdə uşaqları internetdən tamamilə uzaqlaşdırmaq mümkün deyil. Əksinə, onlara rəqəmsal mühitdən düzgün və təhlükəsiz istifadə etməyi öyrətmək lazımdır.
İnternet uşaqlar üçün böyük informasiya və təhsil imkanları yaradır. Bununla yanaşı, yaşlarına uyğun olmayan məlumatlar, kiberzorakılıq və digər təhlükələr də mövcuddur. Buna görə valideyn nəzarəti, maarifləndirmə və uşaqlarla açıq söhbətlər xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Uşağa sadəcə “internetdən istifadə etmə” deməkdənsə, internetdə təhlükəsiz davranış qaydalarını izah etmək daha səmərəli yanaşmadır. Şəxsi məlumatların paylaşılmaması, tanımadığı şəxslərlə ehtiyatlı ünsiyyət və şübhəli məzmunla qarşılaşdıqda böyüklərə məlumat vermək kimi qaydalar uşaqlara yaşlarına uyğun formada izah edilməlidir.
Uşağın düzgün formalaşması üçün ailə ilə məktəb arasında sıx əməkdaşlıq vacibdir. Valideyn və müəllim uşağın inkişafı ilə bağlı bir-birini məlumatlandırmalı və onun problemlərinin həllində birlikdə hərəkət etməlidir.
Bununla yanaşı, cəmiyyət də uşaqlar üçün sağlam və təhlükəsiz mühit yaratmalıdır. Uşaqların idman, mədəniyyət, incəsənət və müxtəlif maarifləndirici fəaliyyətlərə cəlb olunması onların asudə vaxtının səmərəli təşkilinə və bacarıqlarının inkişafına imkan yaradır.
Uşaqlara kiçik yaşlardan dürüstlük, mərhəmət, məsuliyyət, əməksevərlik, böyüklərə hörmət və vətənə bağlılıq kimi dəyərlər aşılanmalıdır. Bu dəyərlər onların gələcəkdə cəmiyyətə faydalı və məsuliyyətli vətəndaş kimi formalaşmasına mühüm təsir göstərir.
Hər bir ölkənin gücü yalnız iqtisadi göstəricilərlə ölçülmür. Ölkənin gələcəyini müəyyən edən əsas amillərdən biri də savadlı, sağlam və yüksək mənəvi dəyərlərə malik insan kapitalıdır.
Bu gün uşaqlar üçün yaradılan imkanlar sabah cəmiyyətin inkişafına öz töhfəsini verəcək. Onların keyfiyyətli təhsil alması, sağlam həyat tərzi sürməsi, təhlükəsiz mühitdə böyüməsi və öz istedadlarını reallaşdırması üçün göstərilən hər bir səylə əslində ölkənin gələcəyinə xidmət edilir.
Uşaqlar bizim sabahımızdır. Onların sağlamlığına, təhsilinə və mənəvi inkişafına göstərilən diqqət gələcəyin daha güclü, savadlı və məsuliyyətli cəmiyyətinin formalaşmasına zəmin yaradır. Bu səbəbdən hər birimiz uşaqların sağlam və savadlı böyüməsinə öz töhfəmizi verməliyik. Çünki güclü gələcəyin təməli sağlam və savadlı nəsildən başlayır.
Psixoloji Xidmət və Tədqiqatlar Mərkəzi İctimai Birliyinin sədri, psixologiya üzrə fəlsəfə doktoru Təranə Paşayeva
