Beynəlxalq Miqrasiya Təşkilatının (IOM) məlumatına görə, Sudanda 5,1 milyondan çox insan doğma ərazilərinə qayıdıb, 8,6 milyon nəfər isə hələ də məcburi köçkün vəziyyətindədir. Bir çox insan münaqişənin davam etdiyi, dağıdılmış evlərin, məktəblərin və tibb məntəqələrinin ehtiyacları qarşılaya bilmədiyi ölkəyə qayıdır. Təcili dəstək göstərilməsə, ailələrin yenidən məcburi köçkünə çevrilmək riski var.

QHT.az xarici mediaya istinadən bildirir ki, IOM-un Məcburi Köçkünlərin İzlənməsi Matrisi (DTM) üzrə yeni məlumatlarında doqquz ştatın 76 bölgəsində 5 145 165 nəfərin geri qayıtdığı qeyd olunur. Bu, ötən ayla müqayisədə 4 faiz çoxdur. Digər tərəfdən, ölkənin 18 ştatının 185 bölgəsində 8 583 274 nəfər hələ də məcburi köçkün olaraq qalır. Bu göstərici ötən ayla müqayisədə təxminən 1 faiz, böhranın pik dövrü ilə müqayisədə isə 26 faiz azdır. Buna baxmayaraq, Sudan dünyada ən çox məcburi köçkünə ev sahibliyi edən ölkələrdən biri olaraq qalır.

IOM-un baş direktoru Emi Pop bildirib ki, 5 milyondan çox sudanlının evlərinə qayıtması onların cəsarətini və ümidini göstərir. Lakin onun sözlərinə görə, evə qayıtmaq yalnız başlanğıcdır. Bir çox ailə zədələnmiş evlərə, bağlı məktəblərə və fəaliyyət imkanları məhdud olan tibb məntəqələrinə qayıdır. Ölkədə insanların dolanışığını təmin edə biləcəyi imkanlar da azdır. Təşkilat xəbərdarlıq edir ki, lazımi dəstək göstərilməsə, bir çox ailə yenidən köçmək məcburiyyətində qala bilər.

Geri qayıdanların 82 faizi, yəni təxminən 4,2 milyon nəfər Sudanın daxilində məcburi köçkün vəziyyətində olub. Digər 18 faiz, təxminən 930 min nəfər isə xaricdən geri qayıdıb. Xaricdən qayıdanların əsas hissəsi Misirdən (50 faiz), daha sonra Cənubi Sudandan (25 faiz), Liviyadan (10 faiz) və Körfəz ölkələrindən (8 faiz) gəlib.

IOM hökumətləri, donorları, inkişaf tərəfdaşlarını, beynəlxalq maliyyə institutlarını və humanitar təşkilatları təcili fəaliyyətə çağırıb. Təşkilatın bildirdiyinə görə, məcburi köçkünlər və həssas vəziyyətdə olan geri qayıdan şəxslər üçün humanitar yardım davam etdirilməlidir. Bununla yanaşı, uzunmüddətli investisiyalar da vacibdir. Əsas xidmətlərin gücləndirilməsi, infrastrukturun bərpası və insanların dolanışıq imkanlarının dəstəklənməsi onların təhlükəsiz şəkildə geri qayıtdıqları ərazilərdə qalmasına və həm geri qayıdanları, həm də məcburi köçkünləri qəbul edən icmaların yeni böhranlara davam gətirməsinə kömək edə bilər.

Məcburi köçkünlərin sayı böhranın pik dövründən azalsa da, Sudanda 8,5 milyondan çox insan hələ də öz yaşayış yerlərindən didərgin düşüb. Davam edən təhlükəsizlik problemləri səbəbindən Darfur, Kordofan və Mavi Nil bölgələrinin bəzi hissələrində yeni köçlər də davam edir. Xüsusilə sığınacaq, qeyri-ərzaq məhsulları, müdafiə və əsas xidmətlərə yönəlmiş həyati əhəmiyyətli yardımlara davamlı investisiya qoyulması vacib olaraq qalır.

Məcburi köçkünlərin təxminən yarısı və geri qayıdanların 50 faizi 18 yaşdan aşağıdır. Milyonlarla insan təhsilin yarımçıq qalması, səhiyyə xidmətlərinə məhdud çıxış və müdafiə sahəsində çatışmazlıqlarla üzləşir. Onların əsas xidmətlərə və yeni imkanlara çıxışının təmin edilməsi Sudanın uzunmüddətli bərpası və sabitliyi üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Bir çox geri qayıdan üçün evə dönüş hələ də bərpa olunmaq demək deyil. Zədələnmiş infrastruktur, zəif yerli iqtisadiyyat və məhdud dolanışıq imkanları həm geri qayıdanlara, həm də onları qəbul edən icmalara ciddi təzyiq göstərir. Xüsusilə insanların daha çox qayıtdığı ərazilərdə dövlət xidmətləri və yerli infrastruktur artıq ciddi şəkildə yüklənib.

Beş milyon nəfərlik göstərici uzunmüddətli humanitar böhran şəraitində nadir irəliləyiş əlamətidir. Lakin bu irəliləyiş olduqca kövrəkdir. IOM bildirir ki, beynəlxalq ictimaiyyətin hazırda atacağı addımlar Sudanın məcburi köçkünlükdən bərpaya keçib-keçməyəcəyini və ya əldə olunan nəticələrin geri çevrilib-çevrilməyəcəyini müəyyənləşdirəcək.

Piranə Xasiyeva