Azərbaycanın son illərdə əldə etdiyi sosial-iqtisadi nailiyyətlərin mühüm istiqamətlərindən biri regionların hərtərəfli inkişafıdır. Dövlət siyasətinin əsas prioritetlərindən olan regional inkişaf nəticəsində ölkənin müxtəlif şəhər, rayon və kəndlərində genişmiqyaslı quruculuq, abadlıq və infrastruktur layihələri həyata keçirilir. Bu layihələr insanların həyat şəraitinin yaxşılaşdırılması ilə yanaşı, bölgələrin iqtisadi potensialının artırılmasına və yeni iş imkanlarının yaradılmasına xidmət edir.

Regionların inkişafı yalnız yeni binaların və yolların tikintisi ilə məhdudlaşmır. Burada əsas məqsəd müasir yaşayış mühitinin formalaşdırılması, sosial xidmətlərin əlçatanlığının artırılması, sahibkarlığın inkişafına şərait yaradılması və hər bir bölgənin öz potensialından səmərəli istifadə etməsinə imkan verən infrastrukturun qurulmasıdır.
Müasir şəhər və kənd infrastrukturu Azərbaycanın bölgələrində həyata keçirilən layihələr çərçivəsində yolların yenidən qurulması, su və kanalizasiya sistemlərinin təkmilləşdirilməsi, elektrik və qaz təsərrüfatının yenilənməsi, küçələrin abadlaşdırılması və müasir ictimai məkanların yaradılması istiqamətində mühüm işlər görülür.
Xüsusilə kənd və qəsəbələrdə infrastrukturun yaxşılaşdırılması insanların gündəlik həyatına birbaşa təsir göstərir. Rahat yollar, fasiləsiz kommunal xidmətlər, müasir məktəb və tibb müəssisələri regionlarda yaşayış keyfiyyətinin yüksəldilməsinin əsas göstəricilərindəndir.

Bu proses həm də regionların şəhər və rayon mərkəzləri ilə əlaqələrinin gücləndirilməsinə imkan verir. Nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı insanların hərəkət imkanlarını genişləndirməklə yanaşı, məhsulların bazarlara daha sürətli çıxarılmasına və iqtisadi fəallığın artmasına şərait yaradır.

Regional inkişafın mühüm istiqamətlərindən biri sosial infrastrukturun yenilənməsidir. Bölgələrdə yeni məktəblərin, uşaq bağçalarının, xəstəxanaların, tibb məntəqələrinin, mədəniyyət və idman obyektlərinin yaradılması əhalinin sosial xidmətlərə çıxışını yaxşılaşdırır.Təhsil infrastrukturuna qoyulan investisiyalar gələcək üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Müasir məktəblərin yaradılması şagirdlərin daha yaxşı təhsil imkanlarına sahib olmasına, müəllimlərin fəaliyyətinin daha əlverişli şəraitdə təşkilinə imkan verir.

Eyni zamanda səhiyyə müəssisələrinin yenilənməsi bölgələrdə tibbi xidmətlərin keyfiyyətinin yüksəldilməsinə və əhalinin müxtəlif tibbi xidmətlərdən daha rahat yararlanmasına şərait yaradır.Quruculuq siyasətinin mühüm nəticələrindən biri bölgələrdə iqtisadi fəallığın artmasıdır. Sənaye müəssisələrinin, istehsal və emal sahələrinin, logistika mərkəzlərinin yaradılması regionların iqtisadi potensialından daha səmərəli istifadə etməyə imkan verir.

Azərbaycan üçün qeyri-neft sektorunun inkişafında regionların rolu xüsusilə böyükdür. Kənd təsərrüfatı, qida sənayesi, emal müəssisələri, turizm, logistika və xidmət sektoru bölgələrdə yeni iqtisadi imkanların formalaşmasına şərait yaradır.Yeni müəssisələrin yaradılması eyni zamanda məşğulluğun artmasına xidmət edir. İnsanların öz yaşadıqları bölgələrdə iş imkanlarının genişlənməsi regionların sosial sabitliyinin və iqtisadi dayanıqlığının möhkəmləndirilməsində mühüm rol oynayır.

Azərbaycanın regional quruculuq siyasətində Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun bərpası xüsusi yer tutur. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə dağıdılmış şəhər və kəndlərin yenidən qurulması, yolların, enerji və kommunal infrastrukturun yaradılması, sosial obyektlərin tikilməsi genişmiqyaslı bərpa prosesinin əsas istiqamətləridir.
Bu ərazilərdə yeni yaşayış məhəllələri salınır, məktəblər, tibb müəssisələri, inzibati binalar və digər sosial obyektlər inşa edilir. Məqsəd keçmiş məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıdışı üçün müasir və təhlükəsiz yaşayış şəraitinin yaradılmasıdır.

Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda tətbiq olunan "ağıllı şəhər" və "ağıllı kənd" yanaşmaları isə regionun gələcək inkişafına yeni texnologiyaların inteqrasiyasını nəzərdə tutur. Enerji səmərəliliyi, rəqəmsal xidmətlər, müasir kommunal sistemlər və ekoloji yanaşmalar yeni yaşayış məkanlarının əsas xüsusiyyətlərindən olacaq.

Regionların inkişafında nəqliyyat dəhlizlərinin və logistika infrastrukturunun yaradılması strateji əhəmiyyət daşıyır. Yeni avtomobil və dəmir yollarının çəkilməsi Azərbaycanın müxtəlif bölgələri arasında əlaqələri gücləndirməklə yanaşı, ölkənin regional tranzit imkanlarını da genişləndirir. Xüsusilə Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda yaradılan nəqliyyat infrastrukturu gələcəkdə həmin ərazilərin mühüm iqtisadi və logistika mərkəzlərinə çevrilməsinə imkan verə bilər.

Azərbaycanın regionları zəngin təbiəti, tarixi abidələri və mədəni irsi ilə böyük turizm potensialına malikdir. Bölgələrdə yolların, hotellərin, istirahət məkanlarının və digər turizm infrastrukturunun inkişaf etdirilməsi bu potensialın reallaşdırılmasına imkan yaradır.

Şəki-Zaqatala, Quba-Qusar, Lənkəran-Astara, Dağlıq Şirvan, Gəncə-Qazax və digər iqtisadi rayonların özünəməxsus turizm imkanları vardır. Qarabağın və Şərqi Zəngəzurun bərpası da Azərbaycanın turizm xəritəsinin daha da genişlənməsinə şərait yaradır.

Turizmin inkişafı yalnız turist sayının artması demək deyil. Bu sahə kənd təsərrüfatı məhsullarının satışından tutmuş nəqliyyat, ictimai iaşə, hotelçilik, sənətkarlıq və digər xidmət sahələrinə qədər geniş iqtisadi zəncir yaradır.

Müasir regional inkişafın əsas prinsiplərindən biri ekoloji dayanıqlılıqdır. Azərbaycanda bərpa olunan enerji mənbələrindən istifadə imkanlarının genişləndirilməsi bölgələrin gələcək inkişafında mühüm rol oynayır.
Günəş və külək enerjisi potensialı yüksək olan ərazilərdə həyata keçirilən layihələr enerji təhlükəsizliyinin gücləndirilməsinə və iqtisadiyyatın daha ekoloji modelə keçidinə töhfə verir.
Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda yaşıl enerji potensialından istifadə isə bərpa prosesinin mühüm istiqamətlərindən biridir. Bu yanaşma həmin ərazilərin gələcəkdə ekoloji cəhətdən müasir və dayanıqlı region kimi formalaşmasına imkan yarada bilər.

Bölgələrdə aparılan bütün bu layihələrin əsas məqsədi insan amilidir. Yeni yolların, məktəblərin, xəstəxanaların, yaşayış binalarının və digər obyektlərin inşası insanların daha rahat və təhlükəsiz şəraitdə yaşamasına xidmət edir.
Regional inkişaf eyni zamanda ölkənin bütün ərazilərinin balanslı inkişafına imkan yaradır. Paytaxt və regionlar arasında sosial-iqtisadi fərqlərin azalması, bölgələrdə məşğulluğun artırılması və yerli iqtisadi imkanların genişləndirilməsi uzunmüddətli inkişaf baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycanın bölgələrində həyata keçirilən quruculuq və abadlıq işləri ölkənin sosial-iqtisadi inkişaf strategiyasının mühüm hissəsidir. Bu proses nəticəsində regionlarda müasir infrastruktur formalaşır, sosial obyektlər yenilənir, sahibkarlıq və məşğulluq imkanları genişlənir, turizm və kənd təsərrüfatının inkişafı üçün yeni şərait yaranır.
Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda aparılan genişmiqyaslı bərpa işləri isə Azərbaycanın quruculuq siyasətinin ən böyük layihələrindən biri kimi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Burada yaradılan yeni şəhər və kəndlər Azərbaycanın gələcək regional inkişaf modelinin mühüm nümunələrinə çevrilə bilər.

Bölgələrdə görülən işlər göstərir ki, Azərbaycanın inkişaf strategiyasında regionların sosial və iqtisadi potensialının gücləndirilməsi mühüm yer tutur. Qarşıdakı illərdə bu istiqamətdə həyata keçiriləcək layihələrin yeni iş yerlərinin yaradılmasına, sahibkarlığın genişlənməsinə, turizmin inkişafına və əhalinin rifahının daha da yüksəlməsinə mühüm töhfə verəcəyi gözlənilir.

David Seliverstov
"Magen David Azerbaijan" insan hüquqlarının müdafiəsi

və xeyriyyəçilik cəmiyyətinin sədri