İqtisadi və Sosial Araşdırmalara Yardım İctimai Birliyinin sədri, iqtisadçı-ekspert Eyyub Kərimli İranın enerji sektorundakı problemləri barədə açıqlama verib.
QHT.az xəbər verir ki, İctimai Birlik sədri bildirib ki, iyul ayında İranın Rusiyadan hər il 300 milyon kubmetr qaz idxal edəcəyi barədə elan, ölkənin kifayət qədər enerji ehtiyatlarına baxmayaraq, tez-tez qıtlıqla üzləşən vətəndaşlar üçün xoş xəbər deyildi:
"İranın o zamankı neft naziri Cavad Ovci bu müqaviləni “enerji diplomatiyasının şah əsəri” adlandırıb. Lakin iranlılar maraqlanırdılar ki, dünyada ikinci ən böyük qaz ehtiyatlarına - 17 faizə və qlobal neft ehtiyatlarının 9,54 faizinə malik olan bir ölkənin 2022-ci ildə Ukraynaya təcavüzündən sonra planetin böyük bir hissəsi tərəfindən sıxışdırılmış bir ölkədən enerji idxal etməli olmasının səbəbi nədir? Sanksiyalar, sərmayə çatışmazlığı və yanlış idarəçilik illərdir İranın enerji sənayesini narahat edir. İran uzun müddətdir ki , qonşu Türkmənistandan qaz idxal edir, o, qaytarılmadığı üçün qazı vaxtaşırı kəsir. 2022-ci ilin dekabrında Owji xəbərdarlıq etdi ki, İran neft və qaz sektoruna 240 milyard dollar investisiya cəlb edə bilməsə, xalis enerji idxalçısı olacaq".
Ekspert qeyd edib ki, sanksiya yükündən əziyyət çəkməyən İran qonşuları son iyirmi ildə xarici sərmayə və texnologiyanın köməyi ilə enerji istehsal imkanlarını artıra biliblər:
"Bu, İran üçün xüsusilə pis xəbərdir, çünki o, qonşu ölkələrlə çoxlu neft və qaz yataqlarını bölüşür və orada hasilatın artması İranın potensial gəlirlərinin azalması deməkdir. İran qonşuları ilə 28 yatağı bölüşür , onlardan 15-i Fars körfəzinin suları altındadır. İran İraqla 12, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri ilə beş, Səudiyyə Ərəbistanı ilə dörd, Qətər ilə dörd, Oman, Küveyt və Türkmənistanla hər biri bir yatağı bölüşür. Birgə yataqlar İranın hasil edilə bilən neftinin 20 faizini və qaz ehtiyatlarının 30 faizini təşkil edir . Bununla belə, Neft Nazirliyinin məlumatına görə , 28 birgə yataqdan yalnız 15-i fəaliyyətdədir, digər 13 yataqda isə işlənmə işləri başa çatdırılmayıb və hasilat mərhələsinə çatıb".
Ekspertin sözlərinə görə, İranın enerji təhlükəsizliyini təmin etmək və ixrac potensialını qorumaq üçün daxili investisiyaların artırılması və beynəlxalq texnologiyaların cəlb edilməsi həyati əhəmiyyət daşıyır:
"İranın ləng tərəqqisi onun daxili investisiyalara arxalanmasının nəticəsidir. Orta hesabla, son 2,5 ildə neft sənayesinə hər il 6,5 milyard dollar sərmayə qoyulub . İran parlamentinin araşdırma mərkəzinin məlumatına görə , İranın neft və qaz layihələrinə illik investisiya qoyuluşu 1990-cı illərdəki təqribən 18 milyard dollardan 2010-cu illərin əvvəllərində 7 milyard dollara, 2017-ci ildən isə 3 milyard dollara düşüb. İran nəinki yeni hasilatı itirir, həm də mövcud enerji infrastrukturunun pisləşdiyini görür. Neft Nazirliyi və ABŞ Enerji İnformasiya Administrasiyası bildirir ki, İranın neft hasilatının 80 faizi təzyiqdə azalma müşahidə olunan köhnə yataqlardan əldə edilir ki, bu da hasilatın illik 8-10 faiz azalmasına səbəb olur".
Eyyub Kərimli bildirib ki, neft hasilatının sürətlə azalmasının qarşısını almaq üçün İran köhnə neft yataqlarına gündə təxminən 300 milyon kubmetr qazı (MCM/gün) yenidən vurmalıdır:
"Bununla belə, mövcud olan son rəsmi məlumatlar göstərir ki, 2017-ci ildə qazın təkrar vurulması ən yaxşı halda 80-90 MCM/gün təşkil edib. 2017-ci ildə parlamentin araşdırma mərkəzinin məlumatına görə , vurulması üçün tələb olunan qaz tədarük edilməsə, layda 2,3-2,7 milyard barel xam neft qalacaq və heç vaxt çıxarılmayacaq. Hər barelin 50 dollar dəyərində olduğunu nəzərə alsaq, 115-135 milyard dollar sərvət əldə etmək mümkün deyil".
