İqtisadi və Sosial Araşdırmalara Yardım İctimai Birliyinin sədri, iqtisadçı-ekspert Eyyub Kərimli İranın enerji sektorunda qarşılaşdığı çətinliklər və qonşu ölkələrlə müqayisələr barədə açıqlama verib.
Ekspert bildirib ki, İranın qonşuları onun kimi eyni məhdudiyyətlərlə üzləşmir:
"Məsələn, İraq ABŞ-ın iyirmi il əvvəl Səddam Hüseyni devirməsindən sonra neft hasilatını iki dəfə artıra bilib , gündəlik təqribən 2 milyon bareldən 4,5 milyon barrelə qədər. Çin, Rusiya və Qərb investisiyalarından faydalanan İraq karbohidrogen layihələrini sürətləndirmək və İran kimi ölkələrdən emal olunmuş məhsulların idxalına son qoymaqla beş il ərzində neft hasilatını gündəlik 6 milyon barrelə çatdırmağa çalışır . Buna nail olmaq üçün İraq İranla paylaşdığı yataqdan hasilatı artırmağı hədəfləyir".
QHT sədri həmçinin İran-Qətər birgə qaz yataqlarını da diqqətə çatdırıb:
"2013-cü ildən İran İraqla həmsərhəd neft yataqlarının işlənməsinə də üstünlük verib. İran bu yataqlardan gündə 90 min barel məhsul yığıb və 2021-ci ilə qədər Çin şirkətlərinin köməyi ilə Yadavaran, Azadəgan Şimal və Cənub, Şimal və Cənubdan Yaran yataqlarından hasilatı sutkada 1,2 milyon barrelə çatdırmalı idi. Bununla belə, Çin şirkətlərinin öhdəliklərinin olmaması səbəbindən İran gündəlik neft hasilatı yalnız 350 min barel əldə edə bildi , İraqın neft hasilatı isə artmaqdadır. Bu beş birgə yatağın işlənməsi 11 milyard dollarlıq investisiya və qabaqcıl Qərb texnologiyası tələb edir. İranın hazırkı texnologiyası ilə bu yataqlardakı 64 milyard barel ehtiyatın yalnız 5-10 faizini çıxarmaq olar".
Ekspertin fikrincə, İranın enerji sektorunda tərəqqiyə nail olması həm daxili investisiyaların artırılmasına, həm də beynəlxalq əməkdaşlığa bağlıdır:
"İran Qətərlə ən mühüm qaz yatağına sahibdir. Yataq İranda Cənubi Pars, Qətərdə isə Şimal Qübbə kimi tanınır. Qətər bu yataqdan qaz hasil etməyə İrandan 11 il əvvəl 1991-ci ildə başlayıb və İran hasil etməyə başlayan 2002-ci ilə qədər Qətər artıq 214 milyard kubmetr qaz hasil edib. 2002-2014-cü illərdə Qətər İrandan 70 faiz çox qaz hasil edib və o vaxtdan bu rəqəm iki dəfə artıb.
Qətər 2026-cı ilə qədər hasilatı 30 faiz artırmaq üçün Qərb şirkətləri ilə 29 milyard dollarlıq müqavilələr imzalayıb və Qətərin Cənubi Parsdan ümumi qaz hasilatının 2030-cu ilə qədər 740 MCM/günə çatacağı, İranın isə bu yataqdan hasilatının 30 faizdən çox azalacağı və İranın təzyiqi nəticəsində təxminən 350 milyon kubmetrə düşəcəyi gözlənilir. Qətər tərəfindən qaz hasilatının artması onun tərəfindəki qaz ehtiyatlarının artmasına səbəb olub . İran müştərək qaz yatağından çıxardığı heliumu lazımi texnologiyanın olmaması səbəbindən qoruyub saxlaya bilmir . Qətər bu texnologiya ilə təchiz olunub və bu, Dohaya dünya heliumunun 35 faizini istehsal etməyə imkan verib.
Son prezident seçkilərindən sonra yeni neft naziri Möhsün Paknejad təyin edilib. 1996-cı ildən nazirliyin veteranı olan Paknejad parlamentdə çıxış edərək inkişaf planlarının həyata keçirilməsini özünün ən mühüm vəzifəsi hesab etdiyini bildirib. O, Cənubi Pars kimi müştərək yataqlara xüsusi diqqət yetirəcəyini bildirib və Cənubi Pars qaz yataqlarında qaz təzyiqinin artırılması üçün sürətli addımlar atacağını açıqlayıb. Onun sözlərinə görə, bu məsələ sürətlə həll olunmasa, hər il Cənubi Parsın bir fazasının ekvivalenti, yəni 28 milyon kubmetr hasilat itiriləcək".
QHT sədri həmçinin bildirib ki, bu planların reallaşa biləcəyini görmək qalır:
"İranın nüvə proqramına görə tətbiq edilən sanksiyalar və yaraqlı Yaxın Şərq qruplarına dəstək İranın iqtisadi təməlini ciddi şəkildə sarsıdıb və onun keçmiş orta sinif sakinlərinin çoxunu yoxsulluğa sürükləyib . İran büdcəsi üçün neft ixracının vacibliyini nəzərə alaraq, istehsalın bayraqlanması ölkəni öz iqtisadiyyatını şaxələndirməyə və daha çox xidmətlərə, vergilərə və qeyri-neft ixracına arxalanmağa məcbur edib. Bununla belə, son nəticədə İranın tərəqqiyə nail olmaq üçün sanksiyaların yüngülləşdirilməsinə ehtiyacı var ki, bu da İslam Respublikasının etməkdən çəkindiyi xarici və müdafiə strategiyalarında güzəştlər tələb edəcək".
