"Tədqiqatçılar ümumi süni intellektin (AGI) tam miqyasda tətbiqindən sonra dünya iqtisadiyyatında nələrin baş verəcəyini modelləşdirən qorxuducu bir elmi araşdırma dərc ediblər"
QHT.az xəbər verir ki, bu fikirləri İqtisadi və Sosial Araşdırmalara Yardım İctimai Birliyinin sədri, iqtisadçı-ekspert Eyyub Kərimli bildirib.
Eyyub Kərimlinin sözlərinə görə, insanların əksəriyyəti süni ümumi intellektin (AGI) iqtisadiyyata təsirini məhdud çərçivədə qiymətləndirir: “Əksər insanlar düşünürlər ki, AGI sadəcə daha ağıllı çat-bot, proqramlaşdırmada daha mükəmməl köməkçi və ya müəyyən iş yerlərinin müvəqqəti itirilməsi deməkdir.
İqtisadçı bildirib ki, yeni araşdırma iqtisadi sistemin köklü şəkildə dəyişəcəyini göstərir: “Lakin bu araşdırma iddia edir ki, makroiqtisadiyyatın fundamental qanunları tezliklə və birdəfəlik dəyişəcək.
E.Kərimli diqqətə çatdırıb ki, araşdırmanın ən mühüm nəticəsi insan əməyinin gələcək iqtisadiyyatda rolunun dəyişməsi ilə bağlıdır: “Ən heyrətamiz məqam isə budur:
İqtisadçı vurğulayıb ki, süni ümumi intellekt dövründə insan əməyi iqtisadi inkişafın əsas amili olmaqdan çıxacaq: “AGI dövründə insan əməyi artıq iqtisadi artımın hərəkətverici qüvvəsi olmayacaq. Ümumiyyətlə!
Eyyub Kərimlinin fikrincə, gələcəkdə əməkhaqqının müəyyənləşdirilməsi meyarları tamamilə dəyişəcək: “Sizin əməkhaqqınız artıq sərf etdiyiniz vaxtla, diplomunuzla və ya bacarıqlarınızın nadirliyi ilə müəyyən edilməyəcək.
E.Kərimli qeyd edib ki, insan əməyinin dəyəri süni intellektin həmin işi yerinə yetirməsinə çəkilən xərclərlə müqayisə olunacaq: “Əməyinizin dəyəri gördüyünüz işi təkrarlamaq üçün qrafik prosessorların (GPU) hesablama gücünə çəkilən xərclər əsasında qiymətləndiriləcək.
İqtisadçı bildirib ki, süni intellektin daha aşağı xərclə işləməsi insan əməyinin bazar dəyərinə ciddi təsir göstərə bilər: “Əgər serverdə işləyən süni intellekt agenti sizin gündəlik vəzifələrinizi cəmi 2 dollar hesablama və elektrik enerjisi xərci ilə yerinə yetirə bilirsə, nəzəri olaraq sizin əməyinizin bazar dəyəri də həmin 2 dollarla məhdudlaşacaq.
E.Kərimlinin sözlərinə görə, araşdırmada əmək gəlirlərinin kəskin azalması ehtimalı xüsusi iqtisadi mexanizm kimi izah olunur: “Araşdırmada “əmək gəlirlərinin sıfıra yaxınlaşması” kimi qorxuducu iqtisadi mexanizm təsvir edilir.
Eyyub Kərimli vurğulayıb ki, təqdim edilən model insan əməyinin iqtisadi istehsaldakı əhəmiyyətinin kəskin azalacağını nəzərdə tutur: “Bu modeldən belə nəticə çıxarılır ki, əgər sabah işçilərin 50 faizi sadəcə işə çıxmasa, dünya ÜDM-i hətta bir faiz bəndi belə azalmaya bilər.
İqtisadçı qeyd edib ki, texnologiyanın inkişafı insan əməyindən asılı olmayan iqtisadi artım modelinin formalaşmasına səbəb ola bilər: “Üstəlik, iqtisadiyyat eksponensial sürətlə böyüməyə davam edər. Çünki hesablama gücü, alqoritmlər və enerji istehsalın əsas hərəkətverici qüvvəsi kimi insan əməyini tamamilə əvəz edər.
E.Kərimli hesab edir ki, hazırda ənənəvi iqtisadi münasibətlərin köklü transformasiyası baş verir: “Biz ənənəvi iqtisadiyyatın süqutunu real vaxt rejimində müşahidə edirik.
Eyyub Kərimlinin sözlərinə görə, iqtisadi inkişafın əsasını təşkil edən insan kapitalı tədricən hesablama kapitalı ilə əvəz olunur: “Cəmiyyət “insan kapitalı” üzərində qurulmuş iqtisadiyyatdan tamamilə “hesablama kapitalı”na əsaslanan iqtisadiyyata keçir.
İqtisadçı bildirib ki, süni intellektin insan bacarıqlarını təkrarlaması həmin bacarıqların iqtisadi üstünlük yaratmaq imkanlarını zəiflədir: “Əgər sizin bacarıqlarınızı GPU prosessorlarından ibarət hesablama klasteri asanlıqla təkrarlaya bilirsə, artıq iqtisadi baxımdan əvvəlki təsir və üstünlük imkanlarınızı itirirsiniz.
E.Kərimli vurğulayıb ki, texnoloji inkişaf insanların iqtisadi sistemdəki ənənəvi mövqelərini ciddi şəkildə dəyişdirir: “Başqa sözlə, silisium texnologiyaları insanları özlərinin yaratdığı iqtisadi sistemdən sıxışdırıb çıxarır.
Eyyub Kərimli sonda qeyd edib ki, sözügedən araşdırma ənənəvi əmək münasibətlərinin gələcəyi ilə bağlı ciddi proqnozlar irəli sürür: “Bu, Yel Universitetində hazırlanmış, elmi rəy prosesindən keçmiş formal iqtisadi model kimi təqdim olunur və insanın öz vaxtını pul müqabilində satmasına əsaslanan ənənəvi əmək münasibətlərinin tamamilə sona çatacağını proqnozlaşdırır.”
