“Xankəndi Məcburi Köçkünlərə Dəstək” İctimai Birliyinin sədri, Milli QHT Forumunun İdarə Heyətinin üzvü Xatirə Vəliyeva “Yoxluğun sədası” layihəsinin məqsədi, ictimai əhəmiyyəti və itkin düşmüş azərbaycanlıların taleyinin beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətinə çatdırılmasındakı rolu haqqında fikirlərini açıqlayıb.
QHT.az həmin fikirləri təqdim edir:
"Bir layihənin əsl uğuru nə qədər tədbir keçirməsi ilə deyil, hansı problemin görünən olmasına, hansı sualları gündəmə gətirməsinə və gələcək üçün hansı dəyişikliklərə zəmin yaratmasına görə qiymətləndirilməlidir.
“Qarabağ İtkin Ailələri” İctimai Birliyinin Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə həyata keçirdiyi “Yoxluğun sədası” layihəsi məhz bu baxımdan diqqətəlayiq ictimai təşəbbüsdür.
20–22 oktyabr 2026-cı il tarixlərində Brüsseldə — Avropa Parlamentinin qarşısında, Avropa İttifaqı institutlarının yerləşdiyi Şuman meydanında və tarixi Albertine meydanında keçirilən silsilə dinc aksiyalar uzun illərdir cavabsız qalan humanitar problemin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması istiqamətində məqsədyönlü addım kimi qiymətləndirilə bilər.
Bu təşəbbüsün əhəmiyyətini bir neçə əsas istiqamətdə təhlil etmək mümkündür.
Rəqəmlərin arxasındakı insan talelərinin görünən edilməsi — 4010 itkin azərbaycanlı..
Bu rəqəm özlüyündə faciənin miqyasını ifadə etsə də, onun mahiyyətini tam açıqlamır. Hər bir itkinin arxasında bir ailənin yarımçıq qalmış həyat hekayəsi, illərlə davam edən intizarı və cavabını tapa bilmədiyi suallar dayanır.
Layihə çərçivəsində fotoşəkillərin, şəxsi əşyaların və məktubların vahid installyasiyada təqdim olunması məhz bu fərqi ön plana çıxarır. İnsanlar yalnız məlumat almır, həm də itkinlik probleminin ailələr üçün nə demək olduğunu daha dərindən anlamaq imkanı qazanırlar.
Bu, ictimai kommunikasiya baxımından mühüm yanaşmadır: abstrakt görünən bir problemi konkret insan taleləri vasitəsilə anlatmaq.
Humanitar məsələnin siyasi bəyanatdan davamlı beynəlxalq çağırışa çevrilməsi
Brüsselin seçilməsi təsadüfi coğrafi seçimdən daha artıq məna daşıyır. Avropa Parlamentinin və Avropa İttifaqının əsas təsisatlarının yerləşdiyi məkanlarda keçirilən aksiyalar itkinlər məsələsini beynəlxalq qərarvericilərin, diplomatların və ictimaiyyətin diqqətinə çatdırmaq məqsədi daşıyır.
Ailələrin öz hekayələrini birbaşa bölüşməsi, ziyarətçilərin dəstək mesajları yazması və installyasiya ətrafında həmrəylik nümayiş etdirməsi göstərir ki, humanitar çağırışın təsir gücü yalnız bəyanatın məzmunundan deyil, onun necə təqdim olunmasından da asılıdır.
Layihənin üç dildə işıqlandırılması, Euronews, ANEWZ, CBC və yerli televiziya kanallarında yayımlanması barədə təqdim edilən məlumatlar da kommunikasiya əhatəsinin genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Vətəndaş cəmiyyəti ilə dövlətin humanitar gündəliyi arasında əlaqə
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin 7 oktyabr 2026-cı ildə Bakı Dialoqu formatında keçirilən IV beynəlxalq konfransın iştirakçılarına ünvanladığı müraciətdə bu məsələnin dövlət siyasəti və beynəlxalq əməkdaşlıq baxımından əhəmiyyəti aydın ifadə olunub:
“İtkin düşmüş şəxslərin taleyinin müəyyənləşdirilməsi bu prosesin ayrılmaz hissəsidir və ailələr qarşısında mənəvi məsuliyyətimizdir.”
Cənab Prezidentin bu mövqeyi itkinlər probleminin yalnız keçmiş münaqişənin nəticəsi olmadığını, həm də dayanıqlı sülhün, qarşılıqlı etimadın və humanitar məsuliyyətin mühüm məsələsi olduğunu göstərir.
Dövlət səviyyəsində beynəlxalq mexanizmlərin gücləndirilməsinə yönələn səylərlə vətəndaş cəmiyyətinin ictimai diplomatiya vasitəsilə həyata keçirdiyi təşəbbüslər eyni məqsədə — itkin düşmüş şəxslərin taleyinə aydınlıq gətirilməsinə və ailələrin həqiqəti bilmək hüququnun müdafiəsinə xidmət edə bilər.
Bu baxımdan, “Yoxluğun sədası” kimi layihələrin əhəmiyyəti yalnız təşkilati nəticələrlə məhdudlaşmır. Onlar dövlətin beynəlxalq müstəvidə qaldırdığı humanitar məsələnin ictimai səviyyədə də diqqətdə saxlanılmasına töhfə verirlər.
Ənənəvi aksiyadan interaktiv ictimai kommunikasiya modelinə keçid
Layihənin diqqətçəkən cəhətlərindən biri emosional təsir yaradan vizual vasitələrin və ictimai iştirakın bir araya gətirilməsidir. Fotoşəkillər, geyimlər və məktublar problemin maddi izlərini təqdim edir, ziyarətçilərin yazdığı mesajlar və qoyduğu güllər isə onları bu çağırışın iştirakçısına çevirir.
Belə yanaşma digər QHT-lər üçün də təcrübə nümunəsi ola bilər. Çünki uğurlu ictimai təşəbbüs yalnız auditoriyaya məlumat ötürmür; onu düşünməyə, sual verməyə və mövqeyini ifadə etməyə sövq edir.
Layihənın gələcəyə hesablanmış təsiri
Bu təşəbbüsün uzunmüddətli nəticəsi təkcə Brüsseldə keçirilən üç günlük aksiyanın yaratdığı təəssüratla ölçülməməlidir. Əsas məsələ yaranmış ictimai diqqətin davamlılığa çevrilməsidir.
Bunun üçün beynəlxalq təmasların davam etdirilməsi, media materiallarının qorunub yayılması, ailələrin hekayələrinin sənədləşdirilməsi, aidiyyəti qurumlarla dialoqun inkişaf etdirilməsi və nəticələrin ölçülməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Belə fəaliyyətlər itkinlər probleminin gələcək nəsillərin tarixi yaddaşında qorunmasına, beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətinin saxlanılmasına və humanitar əməkdaşlığın gücləndirilməsinə zəmin yarada bilər. Eyni zamanda, bu səylər problemin həllinə zəmanət verməsə də, həqiqətin araşdırılması istiqamətində ictimai və institusional məsuliyyətin güclənməsinə xidmət edə bilər.
Ən böyük mənəvi gücün mənbəyi ailələrin öz iradəsidir
Doğmalarının taleyini öyrənmək üçün minlərlə kilometr məsafə qət edən ailələrin iştirakı layihənin ən təsirli tərəfidir. Onlar yalnız öz yaxınlarının taleyinə aydınlıq gətirilməsini istəmirlər; eyni zamanda, insan həyatının dəyərini və heç bir ailənin onilliklər boyu qeyri-müəyyənlik içində saxlanılmamalı olduğunu xatırladırlar.
Bu iradənin beynəlxalq auditoriyaya çatdırılması xüsusi həssaslıq, məsuliyyət və peşəkar təşkilatçılıq tələb edir.
“Yoxluğun sədası” layihəsinin əsas dəyəri bir humanitar problemi görünən etmək, onu insan taleləri vasitəsilə anlatmaq və beynəlxalq müzakirənin diqqət mərkəzində saxlamaq cəhdindədir.
“Qarabağ İtkin Ailələri” İctimai Birliyinin kollektivini, layihənin təşkilatçılarını və bu çətin mübarizədə iştirak edən ailələri humanitar məsələnin beynəlxalq müstəvidə gündəmdə saxlanılması istiqamətində göstərdikləri iradəyə görə təqdir edirəm.
Çünki itkin düşmüş hər bir insanın taleyi yalnız bir ailənin şəxsi ağrısı deyil — insanlıq qarşısında cavab gözləyən bir məsuliyyətdir. Həqiqətə aparan yol isə unutqanlıqdan deyil, davamlı diqqətdən, əməkdaşlıqdan və ədalətə sadiqlikdən keçir".
